Ө.ХҮҮ

Аль ч орны хувьд ший­дэхэд төвөгтэй нэг асуу­дал нь газар чөлөөлөх байдаг. Хүн ам  шигүү суурьшсан, төлөвлөлт муутай хотод  бол бүр ч хэцүү ажил.  Хувь хүний болоод ний­тийн эрхийг хөндөхгүй­гээр газар чөлөөлүүлэх нь  ямар их асуудалд хут­гад­гийг монголчууд  “Аман хуур” киногоор сайн  мэд­нэ. Яг одоо УИХ-ын төв­шинд  хэлэлцэгдэж, ирэх  хаврын чуулганаар батла­хаар зэ­хэж буй Газрын ту­хай багц хуульд Газар ал­бадан чө­лөө­лөх тухай хууль орсон  нь ирэх хав­рын нэгэн дуулиан болж магадгүй байна. Барилга хот бай­гуу­лалтын яам Азийн хөгж­лийн банкны техникийн тус­лалцааны  дэмж­лэгтэй­гээр дээрх хуулийн төс­лийг боловс­руул­жээ. “Га­зар чөлөөлөх үйл ажил­лагааг нарийвч­лан зохи­цуулж хуульчлаа­гүй­гээс үүдэн газар чөлөө­лөлтөд өртөж буй иргэд хохирч үлдэх, тэдний эрх ашиг бүдүүлгээр зөрчиг­дөх, зо­хих нөхөн олговор олгог­дох­гүй байхын зэрэг­цээ­гээр нийтийн эрх ашиг буюу нийгмийн зайлшгүй хэрэгцээг хангах дэд бүт­цийн бүтээн байгуулалтын ажлууд хэт удаашрах, хэ­рэг­жихгүй байх тохиолд­лууд гарч байна. Иймд, нэг талаас иргэний эрх ашиг нөгөө талаас олон нийтийн эрүүл аюулгүй орчинд амьдрах эрх ашиг гэсэн хоёр том эрх ашгийг зүй зохистой тэнцвэржүүлэх замаар асуудлыг шийдвэрлэх эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх үүднээс энэ хуулийн төслийг боловсруулсан” хэмээн ажлын  хэсгийн гишүүд нь тайлбарлаж  байна.Зургаан бүлэг, тавин  зүйлтэй  дээрх  хууль бат­лагдсанаасаа  хойш зур­гаан сарын  дараа хэрэг­жихээр  төсөлд тусгажээ.  Бусдын  өмчилж, эзэм­шиж  буй  газарт  нийтийн  эзэмшлийн зам, талбай  барих, газар  доогуурх  инженерийн шугам сүлжээ татах, цэцэрлэгт  хүрээлэн байгуулах  гэх мэт  улсын тусгай хэ­рэг­цээнд эсвэл  нийтийн хэ­рэг­цээнд  зориулж газрыг албадан  чөлөөлүүлэх  болж буй  юм. Газар алба­дан чөлөөлөхөд тухайн иргэн,өрхөд  ямар хэм­жээний  нөхөн төлбөр  олгох  вэ  гэдэг нь  хамгийн чухал асуудал.  Өнгөрсөн хугацаанд  зам барих газар чөлөөлөх  айлууд хэдэн  зуун  сая  төгрөгийн нөхөн төлбөр нэхэж байсан түүх  бий. Гэхдээ тухайн газар нэгэнт  хувийн  өмч тул  иргэдийн шаардлагыг хүлээж  авахаас  өөр  арга хотын захиргааныханд  байхгүй юм.  Одоо боловс­руулж  байгаа хуулийн  4.1.5-д “Газар  албадан чөлөөлтөд  өртөгчид  учирсан хохирлыг нөхөн оруулалтын  үнэ  эсвэл  зах зээлийн үнийн аль  их  байгаагаар  тооцож  барагдуулах” гэж  заажээ.  Тэгэхээр яг  хэдэн төг­рө­гийн  нөхөн олговорыг  өгөх нь  хуулийг  даган  гарах  журмаар зохицуу­лаг­дах  бололтой.  Хуулийн  төсөл  боловсруулагчид  болоод  гишүүд нөхөн олго­ворын  хэмжээнд бол­гоомжтой хандаж  байгаа юм. Угаасаа  энэ ажил хэл  ам ихтэй, төвөгтэй учраас иргэдийн  дургүйцлийг  төрүүлэх­гүйгээр төр хувь  хүн  хоёрыг аль  болох харилцан  тохиролцож гэрээ  байгуулан  газрыг чөлөөлүүлнэ  гэдгийг  онцолсон  байна. Мэдээж  газрын байршил,  хэмжээ, нөхцөл  байдал  зэргээс шалтгаалан иргэдэд  өгөх нөхөн  олговор  нь  ялгаатай байж  таарна.  Энэ үнийг аль  болох  зах зээлийн  дээд  үнэлгээгээр гаргаж олгох хэрэгтэй гэдгийг хуулийн төслийн хэлэлцүүлгийн үеэр гишүүд  анхааруулж байсан  юм.  Гэхдээ  энэ удаагийн хууль зөвхөн  нийслэлийн  шигүү  бүсэд  хамаарахгүй  юм  байна.  Аймаг дундын  отрын  бэлчээр газрыг  хамгаалах  болон ашигт малтмалын  орд газрыг  төр албадан  чөлөөлүүлж  болохоор заажээ.  Газрыг  ямар үн­дэслэлээр  албадан чөлөөлөх  тухайд хуульд  хэрхэн  тусгасныг дээрх хүснэгтээс харж  болох  юм.