Эрчүүд  баярлаж  өн­жив. Монгол цэргийн баяр, шинэ  цагийн зэвсэгт  хүчин  үүссэний 92 дахь хавар өчигдөр тохиосон. Энэхүү ойг баяр болгон  өргөжүүлсэн учир эрчүүд  хундага тулгасан байх. Сүхбаа­тарын талбайд харчуу­дынхаа эрүүл мэндийн  үзлэгийг үнэгүй хийж, генерал цол олгож, эр хүний тухай бэсрэгхэн хэлэлцүүлгүүд ч энд  тэнд өрнөжээ. Хүний хатуу  амьдралыг туулахад, эх орноо  харийн дайснаас  хамгаалахад, үр хүүхдээ  өсгөхөд эр хүний гүйцэт­гэх үүрэг маш их. Тий­мээс ч  нүүдэлчин монгол­чууд эртнээсээ  хүүгээ,  ааваа, ханиа, ахаа, эр­чүүдээ хүндэлж  малгайг нь  хоймортоо  залж, цайныхаа дээжийг  барьж  ирсэн юм. Харин өнөө цагт  эр­чүүд бид баярлах, цэн­гэхээсээ илүү өнөөд­рийнхөө амьдарч буй орчин, дотоод ертөнц рүүгээ эргэн харах зайлшгүй  шаардлага  тул­гарчээ. Эрчүүд  бидний олонхи нь гэр бүлдээ  ха­ламжгүй, боловсролгүй, хүмүүжилгүй, бүдүүлэг, архи  уудаг гэсэн тодорхой­лолтод  хамрагддаг  болсон  нь нуух аргагүй үнэн  бол­сон байна. Жендер гэхээр л бид зөвхөн эмэгтэйчүү­дийн эрх, тэднийг янз  бүрийн хүчирхийллээс  ангид байлгах эрх гэж  ойлгодог байсан  бол одоо эрчүүдийн  эрх бүсгүйчүү­дээс дутахгүй зөрчигдөж, биеийн  бус ч  гэсэн сэтгэл санаа, ахуй  байдлын  асар их  хүчирхийлэл эр хүнийг байнга зовоож байгааг  мэргэжлийн сэтгэл  суд­лаа­чид анхааруулах бол­жээ. 

Одоо хэдэн баримт дурдъя. Нийслэлд эрчүү­дэд зориулсан эмнэлэг 400  байдаг бол  эрчүүдийнх  10  байна, парламентын ги­шүүдийн 89  хувь  нь  эр­чүүд байгаа ч төрийн  албан хаагчдын  30  хувийг л эзэлдэг ажээ. Их дээд сургуульд суралцагчдын 39  хувь  нь л эрчүүд, харин  гадаадад хүнд хөдөлмөр  хийж буй ажилчдын 92 хувь нь өнөөх эрчүүд  маань байх юм. Энэ бол эхний  л  хэдэн баримтууд.  Түүнээс цааш эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүсийн эрх  тэгш байх харилцаа эрчүү­дийн хувьд хэт зөрүүтэй  байгаа жишээ олон.

Нийгмийн амьдрал  дахь эр хүний нэр хүнд яагаад ингэтлээ унаа вэ.  Үүнд хариу олох,  эрчүүдийн асуудлыг за­саг, төрийн  анхааралд  оруулахын тулд  ажиллаж буй хэд хэдэн байгуул­лага манайд байна. Зас­гийн газрын дэргэдэх Жен­дерийн тэгш байд­лын  үндэсний хороо, Мон­голын  эрэгтэйчүүдийн хөгжлийн нийгэмлэг, Монголын эрэгтэйчүү­дийн  холбоо, “Адам” эр­чүүдийн  эмнэлэг гэх мэт байгууллагууд хамтарч өнгөрсөн баасан гаригт “Эрэгтэйчүүдийн өнөө­гийн тулгамдсан асууд­лууд” онол практикийн  бага хурлыг зохиожээ.  Энэхүү хуралд  Монголын  эрэгтэйчүүдийн хөгжлийн нийгэмлэгийн гүйцэтгэх захирал А.Батсайханы тавьсан “Эрэгтэйчүүдийн хөгжлийн тулгамдсан асуудлууд” сэдэвт илтгэл анхаарал татаж  байна. Хамгийн сүүлд гаргасан статистикаар манай  улсад 1,969,795 эрэгтэй хүн  амь­дарч байгаа буюу нийт хүн амын 49,42 хувийг эзэлдэг гэж гарчээ. Ха­рам­салтай нь эрчүүдийн маань 89,1 хувь нь бие  бялдрын хөгжил муутай гэж судалгаагаар дүгнэгд­сэн нь түг­шүүр байв. Монгол эрчүүдийн маань  үнэлэмж жилээс жилд  буурч нийгмийн  оролцоо, идэвхи, биеийн болон  оюун санааны  эрүүл мэнд  доройтож байгаагийн шалт­гаан нь эрчүүдэд  зо­риулсан хөгжлийн  нэгд­сэн бодлогогүй, ямар ч  нөхцөлд  амьдрах чадвар­тай гэсэн хандлагатай бай­сантай  холбоотой  гэж үзсэн байна. Түүнчлэн  эрчүүдийн нийгмийн хам­гааллын систем үүсч, тогтворжоогүй, эрхийнхээ төлөө тэмцэх мэд­лэг боловсролгүй, за­рим тохиолдолд эр хүн гэдэг үүднээс ичиж зовд­гоос хохирлыг нуруундаа  үүрч хувь заяатайгаа эв­лэрч байгаа тухай ч  өгүүл­жээ. Цаг бусаар тахир ду­туу болж  буй хүмүүсийн 80, мэргэжлээс шалтгаа­лах өвчнөөр  өвдөгсдийн 90, амиа хорлогсдын 60 хувийг эрчүүд эзэлдэг  байна. “Энэхүү  баримтаас харахад монгол эрчүүд мөхлийн ирмэг дээр  байна гэж  хэлэх  үндэслэл  бай­гаа юм. Бодит байдлыг  харуулахын тулд арга буюу  эмэгтэйчүүдтэй  харьцуулах шаардлага гарч  байгаа бөгөөд энэ нь эмэгтэйчүүдийн  байгуул­лагын ажиллагааг ямар нэг  байдлаар  илүү  үзэж  байгаа  хэрэг биш  гэдгийг  ойлгоорой” хэмээн тэрээр илт­гэл­дээ онцолсон байна. Эцэст нь эрчүүдээ дээрх  бүх  асуудлаас ангижруу­лахын тулд бид  өөрсдий­гөө хамгаалах үйлсэд нэг­дэх, хамгаалах бодлого  боловсруулах, архины  хор  хөнөөлөөс хамгаалсан дэл­хийн жи­шигт  нийцсэн эмчил­гээ, үйлчилгээг дэл­гэ­рүүлэх гэсэн санааг шийдэл бол­гон гаргаж иржээ. Түүний илт­гэлээс товчлон хүргэе.

1. ТӨРИЙН АЛБАНД ЭРЧҮҮДИЙН ОРОЛЦОО БАГА БАЙНА

Төрийн албан хаагч­дын 30 хувь нь эрчүүд байгаа нь хөгжлийн төв­шинг тодорхойлох  үзүү­лэлт гэж болно. Үндсэн шалтгаан нь техник технологи, гадаад хэлний мэдлэг боловсрол доогуур, ажлын хариуцлага алддаг, их ашиг олдог хүнд хүчир ажилд эрчүүд зүтгэж мөнгөний машины үүрэг гүйцэтгэдэгтэй холбоотой. Төрийн бус байгууллагын 80 гаруй хувийг эмэгтэй­чүүд удирдаж олон зуун байгууллага үндэсний хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж, өөрийн гэсэн тохилог байртай байхад нийгэмд танигдсан эрчүү­дийн төрийн бус байгуул­лага Монгол Улсын хэм­жээнд гарын таван ху­руунд багтахаар цөөхөн байна. Тэд орц хонгил, гудамжны буланд эрчүү­дийн­хээ төлөө ажиллаж байгаа нь нууц биш.

2. СУРЧ БОЛОВСРОХ СОНИРХОЛ БУУРЛАА

Эрэгтэй хүүхэд учраа олно, эмэгтэй хүүхдээ боловсролтой болгоё гэсэн хандлагаас үүдэн эрчүү­дийн боловсрол илт доошиллоо. Их, дээд сургуульд суралцдаг оюут­нуудын 39 хувь нь эрчүүд байна. Гэр бүлтэй болох гэр бүлээ тэжээн тэтгэх чадвартай байхын тулд эрчүүд ашиг орлого ихтэй хүнд хүчир хөдөлмөр эрхэлж сурч боловсрох явдлыг хойш тавьж бай­гаагаас боловсролын төв­шин буурч байна.  Иймээс өөрийгөө илэрхийлж хүс­сэн ажлаа хийж бүтээж чадахгүй ихэнх тохиол­долд ямар нэгэн гутралд орж ихээхэн бухимдалтай аж төрж байна. Гадаадад ажиллагсдын 92 хувь нь эрчүүд байгаа нь эрэг­тэйчүүдийг мөнгө олох зорилгоор харьд илгээж буйг илтгэнэ.

3. ЭР ХҮНИЙ ЭРХИЙН АСУУДАЛ

Эмэгтэйчүүдийн эр­хийн асуудлыг бид хөндөж  чадаж байгаа ч эрчүү­дийн­хийг чимээгүй өнгөрч байна. Гэр бүлийн хүчир­хий­лэлд зөвхөн эмэгтэй хүн л өртдөг гэсэн хатуу үзэл баримтлалтайгаас эрэгтэйчүүдийн хүчир­хий­лэлд өртөж болох хү­чин зүйлийг судалж тог­тоо­сонгүй. Эмэгтэй хүний хувьд амьдрах аргагүй зодож, доромжлох нь хү­чир­хийлэл байдаг бол эр хүний хувьд амьд хүн дэр­гэд нь байхын аргагүй гутаан доромжилж, хөөж тууж, мөнгө нэхэж, сэтгэл санааны түгшүүрт бай­далд оруулах нь  хүчирхий­лэлд өртөж байгаа явдал юм Эмэгтэйчүүдийн хүчир­хийллээс шалтгаалж хийсэн танхай дээрэм зэрэг гэмт хэргийн золиос эрчүүд болж байгаа бөгөөд эмэгтэй хүчирхийлэгч ямар ч гэм зэмгүй өнгөрч байна.   Эрчүүдэд үйлчил­дэг, тэднийг ойлгодог, хөг­ж­үүлдэг, хүмүүжүүлдэг эр­чүүдийн байгууллагуу­дыг олноор бий болгон гэмт хэрэг хийдэг эрчүүд­гүй болгох ажлыг сэдэж санаачлах ёстой атал эр­чүүдэд зориулж том, том хорих барьж байгаа нь “Та нар хэрэг хийгээд бай бид хориод байя” гэсэнтэй адил харгис бодлого болж байна. Эрчүүдийн эрх зөр­чиж байгаа хамгийн то­дор­хой жишээ хэлье. Архинд донтох эмгэг нь олон улсын ангилал бүхий өвчин гэдгийг ДЭМБ хү­лээн зөвшөөрч спорт суви­лал, нөхөн сэргээх үйлчил­гээ, эмгүй эмчилгээгээр эмчилж анагаадаг байхад бид тэдгээр архинд донтох эмгэгтэй хүмүүсийг мэр­гэж­лийн оношлогоогүй­гээр шүүхийн шийдвэр гаргаж дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагууд аль хэдийнэ жагсаалтаас гаргасан эм тариа хийж ямар ч сонголтгүйгээр албадан хорьж, өнөөг хүр­тэл шоронжсон нөхцөлд эмчилгээ нэрийн дор хү­ний эрхийн олон үзүүлэл­тийг зөрчсөөр байна. Сүү­лийн үед эмэгтэйчүүдийн дотор эрчүүдийг үзэн ядах, үгүйсгэх  фиминист үзэл хандлага цухалздаг болсон нь цөөн хүн амтай, улс үндэстний хувьд сайн зүйл биш юм. Боловс­ролын салбарт эрэгтэйчүү­дийн эзлэх хувь туйлын бага хувь эзэлдэг бөгөөд гэр бүлийн хүрээнд ч үр хүүхдээ хүмүүжүүлэх чад­ва­раа алдсан байна. Хүүх­дүүдийн хувь  нь аавтай­гаа дотно харьцаатай бай­гаа судалгаа байна. Энэ нь гэр бүлд эцэг хүний үүрэг илт дутагдаж бай­гааг нотолж байна.

4. ЭРЧҮҮДИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД

Сүүлийн үед эрчүү­дийн эрүүл мэнд нийгмийн тулгамдсан асуудлуудын нэг болоод байна. Мон­голчуудын дундаж нас­лалт 64 байдаг бол эрэг­тэй­чүүдийн дундаж нас­лалт эмэгтэйчүүдээс 6,5 хувиар бага байна.  Эрэгтэйчүү­дийн ихэнх хувь нь эм­нэлгийн анхан шатны эмчилгээ үйлчилгээ авч чадахгүй байгаа нь нууц биш. Энэ байдлаасаа шалт­гаалж монгол эрчүүд чимээгүйгээр өвчин эм­гэгээ нуун тэсвэр тэвчээр­тэйгээр нас барж байна. Бодит амьдрал ийм байна.