Ж.ЦОГЗОЛМАА
Бээжин ийн дуулж байна. Төрийн өмчит томоохон компаниудаараа дамжуулан эдийн засгийн шилдэг нүүдлийг хийж чадсан Цагаан хэрмийн эзэд Монгол хэмээх тоглоомноосоо уйдаж эхэлсэн нь энэ бололтой. Эрчим хүчний эх ундаргаа инжинд тавиад хоосорч буй Монголын Засгийн газар “Чалко”-д тавьсан “сүй”-гээ цуцлахаас аргагүйд хүрснээ зарлалаа. Тавантолгойгоо сонгуулийн төсөв болгосон улстөрчдийн балгаар цуутай “хурим”-ын зар их өрийн паян болон хувирав.
Хятад дэлхийн нүүрсний хамгийн том хэрэглэгч бас үйлдвэрлэгч. Хүн амынхаа тоогоор толгой цохиж буй тус улс нийт нүүрсний хэрэглээнийхээ дийлэнхийг эрчим хүчний зориулалтаар ашиглаж буйг АНУ-ын Эрчим хүчний мэдээллийн агентлагийн өнгөрсөн онд гаргасан дүгнэлтэд дурьджээ.
Ёроолгүй сав адил хязгааргүй шингээгч их хэрэглээтэй Хятадын зах зээлд байр сууриа хэдийнэ эзэлчихээд байсан томоохон түнш нь Индонез. Гэвч тэдний өмнө Монгол гэгч шинэхэн тоглогч гарч ирсэн юм. Индонезийн нүүрсний уурхайн ассоциацийн гүйцэтгэх захирал Supriatna Suhala “Коксжих нүүрсний арвин эх үүсвэр болсон Монголын Тавантолгой бүрэн ажиллаад эхэлвэл Хятадад нүүрс нийлүүлж буй бүх улс оронд дарамт болно” хэмээжээ. Өлсгөлөнд нэрвэгдсэн эрчим хүчний зах зээлийг тэр чигт нь цатгах илчлэг ихтэй “хүнс” зөвхөн Монголын Тавантолгойд нуугдаж байснаас тэр. Өнгөрсөн 2011 оны долдугаар сард Монгол Улс “Чалко”-той гэрээ хийж 350 сая ам.долларын өртөг бүхий нүүрс нийлүүлэхээр тохиролцсоноор анхаарлын төвд орсон. Дэлхийн зах зээл дээр нэг тонн коксжих нүүрсний үнэ 150-220 ам.долларт эргэлдэж байхад Монгол Улс “Чалко”-д нүүрсээ тонн тутамд нь ердөө л 70 ам.доллараар худалдаж байв. Одоо бүр 53 “ногоон” болтлоо шалдаа буулаа. “Бид нүүрсээ дэлхийн зах зээл дээрх үнээр худалдахыг хүсч байна. Хятадаас өөр худалдан авагчийг хайж байна” хэмээн “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн захирал Я.Батсуурь “Ройтерс”-т өгсөн ярилцлагадаа дурджээ. Олон улсын биржүүдийнхээс хоёр дахин доогуур үнэ хэлсэн “Эрдэнэс Тавантолгой” дахь хачин бодлогын шалтгаан нь тодорхойгүй. Тэгсэн хэрнээ урьдчилгаа төлбөрт 350 сая ам.доллар аваад түүгээрээ иргэддээ мөнгө тараасан. Уул уурхайн акулуудыг сонгон шалгаруулалтад уухайлан дуудаад эцэст нь адгийн гэрээ байгуулсан хамгийн муу туршлага энэ болох биз. Улс төрийн намуудын хувьд Тавантолгой сонгуулийн санал худалдан авах зэвсэг нь болж, үр дүнд нь өмнийн говио “ломбард”-нд тавиад хүүнд нь идүүлж буй сонгодог жишээ энэ боллоо. “Чалко”-той байгуулсан гэрээгээ цуцлахын тулд бид 50 сая ам.долларын нөхөн төлбөр төлөх учиртай. Улстөрчдийн тайлбарласнаар алдарт “Чингис” бондын орлогоор энэ өрөө дарах юм гэсэн. “Өр дарах гэж бонд гаргадаггүй. Харин бүтээн байгуулалт хийх гэж, дэд бүтцийн томоохон төслүүдээ хэрэгжүүлэх үндсэн зорилго юм” гэдгийг шилдэг эдийн засагчид батлаад байна. Тэгээд болоогүй дахиад 186 сая ам.долларыг урьдчилгаа төлбөр буцааж төлөх даалгавар Монголын Засгийн газрын өмнө бий. Бодоод үз л дээ, зөвхөн урьдчилгааныхаа хүүний төлбөрт 10,5 сая “ногоон” заржээ. “100 мянган айлын орон сууц”-ны амин сүнс болсон зургаан хувийн хүүг хэрэгжүүлэхэд хангалттай их хөрөнгийг Засгийн газар сандал ширээ булаацалдсан уймраа шийдвэрийнхээ өрөнд өгчихөж. Сургууль, цэцэрлэг барихад гадаадаас буцалтгүй тусламж гуйж уруулаа унжуулж явахааргүй байж болох сая сая төгрөг Тавантолгойд хийсэн бодлогогүй гишүүдийн балгаар үгүй болжээ.
Авдран дахь зоос нь багтаж ядсан Хятадад нүүрсээ экспортлох гэсэн улсуудын цуваа урт, бас хүлээлт, хүсэл их. Харин Бээжин Тавантолгой гэдэг тоглоомын үеүдийг амжилттай давж, тун удахгүй “Game over” гэж хэлнэ. Тэд Монголын говиос хэрэгтэйгээ аваад дуусах тэр цагт дахиад л сонгуулийн их мөнгөний гол Улаанбаатарт “үерлэнэ”. Тэр нь ямар гээч баялгийн ундаргаас эх авах бол.
