Э.ОРХОН, Э.ӨНӨР

Боловсрол, шинжлэх ухааны яамнаас “Баг­шийн хөгжил” хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа. Энэ хөтөлбөрийн хүрээнд Бага, дунд ангийн багш нарын заах арга зүйг өөр­чилж, сургалтын чанарыг сайж­руулах зорилготой эхэлсэн багш нарын мэр­гэжил дээшлүүлэх сургалт өнөөдөр дуусна. Монгол улсын нийт ерөнхий бо­ловс­ролын сургуулиудын багш нарын заах арга зүйг сайжруулахын тулд айм­гуудыг  төвийн, говийн, баруун, зүүн бүсээр нь хуваан сургалтаа явуулсан юм. Өнгөрсөн долоо хоногт Ховд аймагт болсон зүүн бүсийн аймгуудын багш нарын сургалт өндөр­лөсөн. Заах арга зүйн шинэчлэлийн сургалтад бага, дунд ангиудад 5-6 жил ажилласан залуу багш нар хамрагдаж бай­гаа юм. Боловсролын чанарыг шинэчлэхэд багш бүрийн оролцоо хамгаас чухал гэдгийг салбарын яам онцолж буй. Тиймээс нийслэлд хүрэлцэн ирж сургалтад хамрагдсан орон нутгийн багш нарын сэтгэгдлийг сонслоо. Тэд  бага, дунд боловсролын чанарын шинэчлэлийн бодлогын чиглэл, Багшийн ажлын эрхзүйн орчин, Багш мэргэжлийн онцлог, Багшийн харил­цааны ур чадвар, мэргэж­лийн ёсзүй, анги удирдсан багш эцэг эхтэй харилцах ур чадвар, хүүхдийн хөг­жил, Ахлах ангийн сурагч­дид мэргэжил сонгох чиг­лэл зэрэг сэдвээр номын дуу сонслоо. Сургалтын үеэр зарим багш нартай уулзаж, цөөн хором ярилцлаа.

Хөвсгөл аймгийн Дэлгэр­мөрөн цогцолбор сургуу­лийн багш Р.Цэрэн-Очир:

БАГШ БОЛ ХАМГИЙН САЙН СУДЛААЧ БАЙХ ЁСТОЙ

-Сургалт нэлээд үр дүнтэй болсныг орон нут­гаас ирсэн багш нар онцолж байна. Таны хувьд энэ сургалтыг хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Долоо хоног үргэл­жил­сэн сургалтад олон сэдвээр хичээл, лекц орлоо. Их сургуульд үзэж, судалж байснаа эргэж сэргээсэн өдрүүд ч бай­лаа. Боловсролын сал­барын шинэчлэлтэй холбоотой шинэ содон мэдээлэл цуглуулсан үе байлаа. Миний хувьд  энэ сургалтад сууснаар багш хүн хамгийн сайн судлаач байх ёстой гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байна. Багш хүн судлаач байснаар ша­вийн­хаа юуг хүсч, мө­рөө­дөж байгааг олж мэдэхээс гадна түүний нууц авъяасыг нээж чадна. Мөн тэрхүү судалгаан дээр үндэслээд тэдэнд сонир­холтой хичээл зааж, гэрийн даалгаварт нь нөлөөлж чадна. Сайн судалгаа багш нарт заах хичээл, өгөх даалгавараа хэрхэн оновчтой төлөв­лөхөд ихээхэн тус болж чадах юм байна. Багш нар шавьтайгаа өдрийн ихэнх цагийг хамтдаа өнгөрөөдөг ч хүүхэд бүрийг таниагүй л байдаг шүү дээ. Харин тэднийг нэг бүрчлэн танихад судалгаа хамгийн том үүрэг гүйцэтгэдгийг сургалтад суух явцдаа олж мэдсэн багш нар олон байна. 

-Багш нарыг хүүхдийг хүмүүжүүлэх идэвхитэй арга барилд суралцахыг уриалж байгаа. Таны хувьд хүүхэд бүртэй тулж ажиллах гол зарчим юу байх вэ?

-Багш бүрт хүүхдийг хүмүүжүүлэх, хөгжүүлэх анхны мэдэгдэхүүн бай­гаа. Үүн дээрээ дөрөөлөөд сургалтын аргууддаа бага зэрэг өөрчлөлт хийж идэв­хитэй аргуудыг л сонгох юм. Тэрнээс биш сургал­тын идэвхтэй аргууд гэж огт мэдэхгүй шинэ зүйл биш шүү дээ. Миний хувьд хүүхдийг амьдралд илүү ойрхон байлгахыг чухалчилж байна. Тухайл­бал, Байгалийн ухааны хичээлээр модны талаар хичээл орсон бол түүний ач холбогдлын талаар ун­шуулаад, бичүү­лээд байх­даа гол нь биш тэднээр мод тариулж, тарьсан модыг нь өөрөөр нь арчилж, услуулж байхыг илүүд үзэж байгаа.    

-Ахлах ангийн сурагчид мэргэжлээ зөв сонгоход эцэг, эхчүүд, багш нарын оролцоо их чухал. Тэднийг мэргэжлээ сонго­ход багш нар юунд анхаарах ёстой вэ?

-Хүүхдүүд ихэвчлэн мэргэжлээ аав, ээжийн­хээ оролцоотойгоор эсвэл найзынхаа нөлөөтэйгээр сонгодог байсан үе бий. Харин сүүлийн үед хүүх­дүүд өөрийнхөө хүсэл со­нир­холд тулгуурлаж мэр­гэж­лээ сонгодог болсон санагддаг. Нэг үеийг бодо­ход хүүхдүүд мэдээлэл авах боломж нь бүрдсэн. Сонирхож байгаа мэргэж­лийнхээ талаарх мэдээл­лийг өөрөө цуглуулах нөхцөл нь тэдэнд байна. Гэхдээ сумын сургуулийн хүүхдүүд өөрийнхөө сонирх­сон, хүссэн мэр­гэж­лээ гэр бүлийн нөлөө­гүйгээр сонгож чадахгүй л байгаа. Бусдын нөлөөгөөр мэргэжлээ сонгосноос болж хичээлээ таслах, сургуулиа орхих, 1-2 жил завсардах гээд эдийн зас­гийн болон цаг хугацааны хохирол их байдаг. Ийм байдал одоо ч гэсэн бай­саар л байна. Тиймээс багш нар тэдний ур чадварыг үнэлж, хүсэл сонирхолыг нь сонсох хэрэгтэй. Үүнийг нь аав, ээжид нь мэдээллэх нь бас чухал.

Сэлэнгэ аймгийн Жавх­лант сумын биологийн багш Д.Жавхлантөгс:

ХӨДӨӨ ОРОН НУТГИЙН БАГШ НАР МЭДЭЭЛЛИЙГ ЦАГ ТУХАЙД НЬ АВЧ ЧАДДАГГҮЙ

-Багш, сурагч нэг бүрийг хөгжүүлье гэсэн хөтөлбөртэйгөө хэр уялдаа­тай сургалт болж байна вэ?

-Энэ сургалтад ирсэн багш нар азтай байна. Яагаад гэхээр хамгийн анх удаа ийм сургалтыг зохион байгуулж байгаа юм байна. Орон даяар зохион байгуулж байгаа учраас олон багш нар ирсэн бай­на. Энэ сургалтад ирснээр боловсролын шинэч­лэлийн талаар дутуу ойл­голттой байснаа мэдэж авлаа. Яаж өөрчлөгдөх, цаашид юу хийх зэргийг нэлээд нарийн мэдэж авч байна. Багшийн хөгжил, сургалтын идэвхтэй аргууд зэрэг олон зүйл мэдэж авлаа. Энэ удаа­гийн сургалтыг залуу багш нарт зориулж байгаа нь бас онцлогтой юм байна.

-Ахлах ангийн сурагч­дын мэргэжил сонголтод багшийн үүрэг оролцооны талаар сургалт орсон гэсэн. Багш нар мэргэжил сонголтод ямар үүрэг гүйцэтгэх ёстой юм бол?

-Багш нар өнөөдрөөс эхлээд судлаач болж бай­на. Өмнө бид хүүхдүүдийг ерөнхийд нь дүгнэдэг байсан бол одоо тухайн хүүхэд юунд дуртай байна. Юунд тэмүүлж байгааг нь олж мэддэг судлаачдын үүрэгтэй боллоо. Хамгийн гол нь хүүхдийн өөрийх нь сонгож байгаа мэргэж­лийн онцлогийг хэлж өгөх юм. Тиймээс хүүхдүүдийг дургүй зүйлрүүгээ хэн нэгний шахалтаар орохоос нь зайлсхийлгэх явдал юм.    

-Хүүхэд, багш бүрийг хөгжүүлье гэж байгаа. Хүүхдийг хөгжүүлэхийн тулд багш өөрөө хэрхэн хөгжих ёстой юм бол? 

-Багш хүн ажлын байран дээрээ тасралтгүй хөгжиж байх ёстой байдаг. Гэтэл хөдөө орон нутгийн багш нар мэдээллийг цаг тухай бүрт нь авч чадаа­гүйгээс хоцрох асуудал бий. Гэхдээ хүүхдээ хөг­жүүлэхийн тулд багш илүү их мэдээ мэдээлэлтэй нэг алхамын урд байх ёстой. Үүний нэг алхам нь багш нарын сургалт юм. Сургал­таар олж авсан мэдээллээ баяжуулж хөгжих хэрэг­тэй гэдгийг сургалтад ирснээр мэдэж авлаа.