-Тайланд, Филиппин, Вьетнам, Малайз, Сингапурт шатахууны үнэ дахин өсөж, Индонезийн зарим бүс нутагт ШТС-уудын дэргэд урт дараалал үүсжээ-

Дэлхийн газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний үнэ огцом өсөж, Зүүн Өмнөд Азийн орнуудад дарамт учруулж эхэллээ. Тайланд, Филиппин, Вьетнам, Малайз, Сингапурт шатахууны үнэ дахин нэмэгдэж, Индонезийн зарим бүс нутагт шатахуун түгээх станцуудын дэргэд урт дараалал үүссэн байна.

Бүс нутгийн Засгийн газрууд татаас олгох, татвар бууруулах, үнийг захиргааны аргаар хязгаарлах замаар хэрэглэгчдэд ирэх дарамтыг бууруулахыг хичээж байгаа ч эдгээр арга хэмжээ төсөвт ихээхэн хүндрэлтэй тусаж байна.

ОХУ-ын “Российская газета”-гийн есдүгээр сарын 15-нд нийтэлсэн тоймд дурдсанаар, одоогийн үнийн өсөлт нь Зүүн Өмнөд Азид энэ онд нүүрлэж буй шатахууны хямралын хоёр дахь давлагаа болж байна.

Эхний давлагаа гурав, дөрөвдүгээр сард эхэлжээ

Энэ оны эхний хүчтэй үнийн өсөлт гурав, дөрөвдүгээр сард Ормузын хоолойгоор дамжих далайн тээвэр бараг зогссоны дараа эхэлсэн байна. Тухайн үед бүс нутгийн зарим улс түлшний хэрэглээнд хязгаарлалт тогтоож, ажлын өдрийг богиносгох, автомашины хэрэглээг бууруулахыг иргэддээ уриалж, шатахууны үнийг барихад их хэмжээний хөрөнгө зарцуулжээ.

Дөрөвдүгээр сарын эцэст хоёрдугаар сарын дунд үетэй харьцуулахад бензиний үнэ Филиппинд ойролцоогоор 58 хувь, Тайландад 28 хувь, Вьетнамд 20 хувь, Сингапурт 12 хувиар өссөн байна. Дараагийн саруудад үнэ хэсэгчлэн тогтворжсон ч есдүгээр сард дахин огцом өсөж эхэлжээ.

Энэ удаагийн өсөлтөд Ойрх Дорнодын нөхцөл байдал хурцадсан, Ормузын хоолойгоор дамжих нийлүүлэлтэд эрсдэл үүссэн, танкер болон эрчим хүчний дэд бүтцэд халдлага гарсан зэрэг хүчин зүйл нөлөөлж байна. Үүн дээр газрын тосны нийлүүлэлтийн хомсдол, боловсруулах үйлдвэрийн асуудал нэмэгдэж, бэлэн газрын тосны бүтээгдэхүүний үнэ илүү хурдтай өсөж байгаа аж.

Тайландад татаасын дарамт нэмэгдэв

Тайландад есдүгээр сарын 15-наас үндсэн төрлийн шатахууны жижиглэнгийн үнэ  литр тутамд 0.85 батаар нэмэгджээ. Ингэснээр дизель түлшний үнэ литр тутамд 40.69 бат, бензиний үнэ 48.93 бат болсон байна. Гэсэн хэдий ч Засгийн газар үнийн өсөлтийг бүрэн хэрэглэгчдэд шилжүүлэхгүй байх бодлого баримталж байна. Улсын түлшний санд өдөрт ойролцоогоор 770 сая бат зарцуулж, шатахууны үнийг татаасаар барьж байгаа бөгөөд ердийн дизель түлшний татаас литр тутамд 9.83 бат хүрчээ.

Эрх баригчид түлшний сангийн боломж хязгаарлагдмал болсон тул дэлхийн зах зээлийн үнийн өсөлтийн тодорхой хэсгийг хэрэглэгчдэд шилжүүлэхээс өөр аргагүй болсон гэж тайлбарласан байна.

Филиппинд шатахуун хоёр дахь долоо хоногтоо нэмэгдэв

Филиппинд есдүгээр сарын 15-наас бензиний үнэ литр тутамд ойролцоогоор 5.7 песо, дизель түлш 4.3 песо, керосин 4.6 песогоор өсжээ. Энэ нь хоёр долоо хоног дараалан гарч буй мэдэгдэхүйц өсөлт юм. Тус улсын Эрчим хүчний яам үнийн өсөлтийг Ойрх Дорнодын мөргөлдөөн, Ормузын хоолойн нөхцөл байдал болон Улаан тэнгист гарсан халдлагуудтай холбон тайлбарлажээ.

Индонезид шатахуун хомсдох эрсдэлээс болгоомжилж байна

Индонезид нөхцөл байдал арай өөр дүр зурагтай байна. Амралтын өдрүүдээр тус улсын зүүн хэсгийн зарим нутаг, тэр дундаа Макасар хотод ШТС-уудын дэргэд урт дараалал үүсжээ.Эрх баригчид шатахууны хомсдол үүссэн гэх мэдээллийг няцааж, Эрчим хүчний сайд Бахлил Лахадалиа улсын шатахууны нөөц ойролцоогоор 20 хоногийн хэрэгцээг хангах хэмжээнд байгаа гэж мэдэгдсэн байна.

Засгийн газар одоогоор татаастай түлшний үнийг нэмэхгүй байхаар шийджээ. Pertalite бензиний үнэ литр тутамд 10 мянган рупи, татаастай Solar дизель түлш 6800 рупи хэвээр байна. Гэвч үнийг барих бодлого төсөвт ихээхэн дарамт болж байна. 2026 оны төсөвт эрчим хүчний татаас болон нөхөн олговорт 381.3 их наяд рупи буюу ойролцоогоор 21.7 тэрбум ам.доллар төсөвлөжээ. Харин энэ оны эхний хагаст уг зардал өмнөх оны мөн үеэс 44.4 хувиар өссөн байна.

Үнийн зөрүүгээс шалтгаалан хэрэглэгчид хямд татаастай түлш рүү шилжиж байгаа нь нийлүүлэлтийн системд нэмэлт дарамт учруулжээ. Макасарт татаастай түлшний эрэлт гурав хоногийн дотор 50 гаруй хувиар өссөн байна. Төрийн өмчит Pertamina компани зарим үед өдөрт ердийн 700 килолитрийн оронд ойролцоогоор 1300 килолитр түлш нийлүүлэх шаардлагатай болжээ. Зарим ШТС-ыг 24 цагаар ажиллуулах, нэмэлт модульчлагдсан ШТС суурилуулах, түгээх колонк болон ажилчдын тоог нэмэгдүүлэх арга хэмжээ авч байна.

Малайзад зах зээлийн болон татаастай үнэ ялгаатай байна

Малайз улс шатахууны үнийн өсөлтийг өөр аргаар зохицуулж байна. Тус улс хүн амын тодорхой хэсэгт хямд үнээр шатахуун олгохын зэрэгцээ татаасгүй түлшний үнийг зах зээлийн нөхцөлтэй уялдуулан нэмэгдүүлж байна.

Есдүгээр сарын 10-16-ны хооронд татаасгүй RON95 бензиний үнэ литр тутамд 4.02 ринггит, RON97 4.50 ринггит, дизель түлш 4.92 ринггит болсон байна. Энэ нь өмнөх долоо хоногоос тус бүр 0.25 ринггитээр өссөн үзүүлэлт юм. Харин төрийн дэмжлэг авах эрхтэй Малайзын иргэд RON95 бензинийг литр тутамд 1.99 ринггитээр худалдан авч байна. Өөрөөр хэлбэл, зах зээлийн үнэтэй харьцуулахад литр тутамд 2.03 ринггитийн зөрүүг төр хариуцаж байна.

Ийнхүү шатахууны үнийн өсөлтийг хэрэглэгчдэд шууд бүрэн шилжүүлэхгүй байгаа ч зардлын тодорхой хэсэг нь улсын төсөвт төвлөрч байна.

Вьетнам, Сингапурт ч үнэ өсөв

Вьетнамд есдүгээр сарын 10-нд шатахууны үнэ дахин нэмэгдсэн байна. RON95 бензин 4.13 хувь, E5 RON92 5.6 хувь, дизель түлш 2.67 хувиар өсжээ. Вьетнамын Засгийн газар өмнө нь шатахууны зарим татварыг тэглэж, үнийг тогтвортой байлгах арга хэмжээнд зориулан 8 их наяд донг буюу ойролцоогоор 304 сая ам.доллар хуваарилсан байна.

Сингапурт шатахууны жижиглэнгийн үнэд төрийн оролцоо харьцангуй бага байдаг. Гэсэн хэдий ч сүүлийн өсөлтийн дараа томоохон ШТС-уудын дизель түлшний үнэ литр тутамд дөрвөн сингапур доллараас давжээ. Бензин, дизель түлшний үнэ сүүлийн өсөлтөөр литр тутамд 8-12 центээр нэмэгдсэн байна.

Татаас хэр удаан үргэлжлэх вэ?

Зүүн Өмнөд Азийн орнууд шатахууны үнийн өсөлтөд өөр өөрөөр хариу арга хэмжээ авч байна. Зарим нь дэлхийн зах зээлийн өсөлтийг жижиглэнгийн үнэд шууд тусгаж байгаа бол зарим нь татаас олгох, татвар бууруулах, үнийг захиргааны аргаар барих бодлого хэрэгжүүлж байна. Гэхдээ нийтлэг нэг шалтгаан бий. Энэ нь Ойрх Дорнодын хурцадмал байдалтай холбоотойгоор газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний үнэ өсөж, далайн тээвэр болон нийлүүлэлтийн тогтвортой байдалд эрсдэл үүссэн явдал юм. Ийм нөхцөлд бүс нутгийн Засгийн газруудын өмнө шатахууны үнийн өсөлтийг хэрэглэгчдэд хэр удаан нөхөн төлөх вэ гэсэн асуудал тулгарч байна.

Татаас нь богино хугацаанд үнийн өсөлтийн дарамтыг бууруулж болох ч төсөвт ирэх ачааллыг нэмэгдүүлдэг. Харин үнийн өсөлтийг хэрэглэгчдэд шилжүүлбэл шатахууны зардал нэмэгдэхээс гадна тээвэр, хөдөө аж ахуй, хүнсний үнэ өсөж, инфляцад нөлөөлөх эрсдэлтэй. Тиймээс удаан үргэлжилсэн эрчим хүчний үнийн өсөлт нь шатахуун түгээх станцын асуудлаас давж, бүс нутгийн эдийн засаг, өрхийн зардалд илүү өргөн хүрээнд нөлөөлөх нөхцөл үүсгэж болзошгүй байна.

Дэлхийн газрын тос, газрын тосны бүтээгдэхүүний үнийн огцом өсөлт Зүүн Өмнөд Азийн орнуудад улам бүр нөлөөлж байна. Тайланд, Филиппин, Вьетнам, Малайз, Сингапурт шатахууны үнэ дахин нэг өссөн бол Индонезийн зарим хэсэгт шатахуун түгээх станцуудад урт дараалал үүссэн байна. Тус бүс нутгийн улс орнуудын Засгийн газрууд татаас, татварын хөнгөлөлт, үнийг барих бодлогоор дамжуулан энэ нөлөөллийг зөөлрүүлэхийг оролдож байгаа ч, ийм арга хэмжээ нь улам бүр өртөг өндөртэй болж байна.

Эх сурвалж: zms.mn

*Орчуулгад AI ашиглаж, сэтгүүлч редакторлосон болно.