Д.МЯГМАР
Иргэн та банк, санхүүгийн байгууллагаас зээл авч анх удаа орон сууц худалдаж авсан бол гурав хүртэл сая төгрөгийг Татварын албанаас буцаан авах боломжтой юм байна. Энэ талаар Баянзүрх дүүргийн Татварын хэлтсийн ахлах мэргэжилтэн С.Гансүрэнгээс тодрууллаа.
-2012 онд иргэд татварт төлсөн мөнгөнөөсөө буцаан авч хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэхийн тулд хаана хандах ёстой вэ?
-Оршин суугаа дүүргийнхээ Татварын хэлтэст очиж байцаагчаас зөвлөгөө аваарай. Анх удаа өөрийн хөрөнгөөр орон сууц худалдаж авсан бол улс 30 хүртэлх сая төгрөгийн татварт төлсөн мөнгийг буцаан олгодог хуультай. Гучин саяас татварын хэмжээг 10 хувиар тооцоход иргэнд гурван сая төгрөг олгохоор болж байна. Тухайн жилд та татварт төлсөн мөнгөө баримтаар нотолж улсаас эргүүлэн авдаг онцлогтой юм. Гурван сая төгрөгийг тухайн хүн хэдэн ч жил дараалан цувуулж авч болдог.
Тухайн иргэн хувьдаа анх удаа барилга барих, худалдан авахад зарцуулсан 30.0 сая төгрөгөөс дээшгүй хэмжээний орлогыг татвараас чөлөөлдөг. Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуулийн 16.1.12-т энэ талаар дэлгэрэнгүй заасан байгаа. Татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх гэж буй иргэн ямар материал бүрдүүлэх талаар өчигдөр Татварын ерөнхий газар дээр нэгдсэн сургалт боллоо. Энэ жил ТЕГ-аас шинэ аргачлал хэрэгжүүлэхээр болсон. Иргэд татварын тайлангаа цаасан болон цахим гэсэн хоёр хэлбэрээр давхар өгдөг болж байгаагаараа өмнөх жилүүдийнхээс онцлог юм байна.
-Иргэд тайлангаа цахимаар хэрхэн өгөх вэ. Бүрдүүлэх материалын жагсаалт нь гарсан уу?
-Баримтын жагсаалт гарсан байгаа. Орон сууц худалдаж авсан болон байшин барьсан бол 12 төрлийн баримт, материал бүрдүүлэх ёстой.
Харьяа дүүргийнхээ татварын байцаагч дээр бүрдүүлсэн материалтайгаа очиж онлайн тайлан шивэх код авах ёстой. Эндээс харахад иргэд аж ахуйн нэгж шиг тайлангаа цахимаар өгдөг болсон байгаа биз. Тийм учраас тайлан өгөх хугацааг нь тулгаж хожуу ирвэл таны материал хоцрох магадлалтай. Эртхэн харьяа дүүргийнхээ Татварын хэлтэст очиж тусгай код аваарай. Цаасаар өгсөн тайлангаа дахин цахим хэлбэрээр шивж оруулах болсныг иргэд анхаараарай.
-Хоёр, гурав дахь жилдээ татварын хөнгөлөлт эдлэх гэж буй хүний бүрдүүлэх материал цөөрдөг гэсэн. Ямар материал бүрдүүлж очих вэ?
-Хоёр болон гурав дахь жилдээ татварын хөнгөлөлт эдэлж байгаа бол зургаан төрлийн баримт, материал бүрдүүлэхээр болсон. Тодруулбал, тухайн иргэний бичгээр гаргасан хүсэлт, иргэний үнэмлэх болон үл хөдлөх хөрөнгийн гэрчилгээний хуулбар, иргэний орлого, татварын бүртгэлийн /цэнхэр/ дэвтэр, ажлын газрын болон цалингийн тодорхойлолт, иргэний харьцдаг банк, дансны дугаар байхад л болно. Энэ бүхнийг бүрдүүлж татварын албандаа очоод цахимаар тайлан оруулах код авдаг болсныг дахин сануулмаар байна.
-Оюутны сургалтын төлбөр төлсөн хүн татварын хөнгөлөлт эдэлнэ биз дээ?
-Та суралцаж байх хугацаандаа хөдөлмөр эрхлэлтийн орлогоосоо албан татвар төлсөн бол улсаас татварын мөнгөө буцаан авч болдог.
Таны төрсөн болон үрчилсэн хүүхэд гадаад, дотоодын их, дээд, мэргэжлийн боловсролын сургууль, коллежид элсэн суралцаж байгаа бол энэ хуулийн 24.6-д хамруулна. Хүүхдийнхээ сургалтад төлсөн, баримтаар нотлогдож байгаа төлбөрийн хэмжээгээр албан татварын хөнгөлөлтийг эдлэхийн тулд арван төрлийн баримт, материал бүрдүүлсэн байх шаардлагатай.
Ажлынхаа хажуугаар бакалаврт суралцах тохиолдол манайд байдаг. Их, дээд сургууль, коллеж, мэргэжлийн боловсролын сургуульд суралцахдаа цалингаасаа сургалтын төлбөр төлсөн бол энэ хуулийн 24.7-д зааснаар зургаан төрлийн материал бүрдүүлж хөнгөлөлт эдлэж болно. Тухайлбал, хөнгөлөлтөд хамрагдах иргэний хүсэлт, оюутны болон иргэний үнэмлэхийн хуулбар, сургалтын төлбөр төлсөн баримтууд, татвар төлөгч иргэний орлого татварын бүртгэлийн /цэнхэр/ дэвтэр, суралцаж буй оюутны сургуулийн тодорхойлолт, тухайн иргэний харьцдаг банк дахь дансны дугаар байхад болно.
-Татварын буцаан олголтын тайлангаа өгөөд удаж байж иргэний дансанд мөнгө нь ордог гэсэн гомдол гардаг. Татварын мөнгө хэзээ иргэний дансанд орох вэ?
-ТЕГ-т болсон сургалтын үеэр байцаагч нар үүнийг бас хэлж байсан. Энэ жил иргэдийг чирэгдүүлэлгүй татварын мөнгийг дансанд нь түргэн оруулдаг болгох өөрчлөлтийг хийхээр ярилцсан.
-Тайлан авах сүүлийн хугацааг иргэдэд сануулахгүй юу?
-Хоёрдугаар сарын 15-наар тайлан авах хугацааг тасалбар болгодог. Гэхдээ та тайлангаа хоёрдугаар сарын 14-нөөс өмнө цахим болон цаасан хэлбэрээр өгөөрэй. 14-ний орой цахим тайлангийн систем хаагддаг юм. Ядаж л хамгийн багаар тооцоход дээрх хугацаанаас 5-10 хоногийн өмнө ирж байцаагчтай уулзаж зөвлөгөө авахгүй бол цагийг нь тулгаж ирээд материалаа бүрдүүлэх гэхээр хугацаа их ордгийг сануулахад илүүдэхгүй байх.
