Ашиглалтаас гарсан, хуучирч муудсан барил­гуудад оршин сууж, үйл­чилгээ эрхэлж байгаа ир­гэд уг барилгыг нураасны дараа яах вэ гэсэн асуу­далтай холбоотой цуврал нийтлэлийг бид хүргэж байгаа билээ. Өмнөх нийт­лэлдээ одоогийн Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яамны урд талд байсан “Цэргийн-44” хэмээн нэршсэн барил­гын тухай өгүүлсэн. Тус барилгын оршин сууг­чид өдгөө хувь нийлүүл­сэн компани байгуулж, газраа өөрсдийн нэр дээр авч чаджээ. Энэ асуудлыг нийслэлийн өмнөх удирд­лагууд ч шийдвэрлэж өгч, иргэдийн талд зогсч чад­сан байна. Одоо оршин суугчид газар дээрээ барилга барих хөрөнгө оруулагч компанийг хайж байна.  Тэд байшинг нь нурааснаас хойш орох оронгүй гурван жил болж байгаа ч орон сууцыг нураасны дараах эрхзүйн орчинг зайлшгүй сайж­руу­л­ах шаардлагатай бай­гааг сануулсан, үүнд боди­той хувь нэмэр оруулсан гавьяатай хүмүүс. Учир нь”Цэргийн-44" барилгыг буулгасны дараа нийслэлд байгаа хуучирч муудсан 260 гаруй барилгатай ха­мааралтай оршин суугчид, үйлчилгээ эрхлэгчдийг яах вэ гэдэг асуудал хотынх­ны толгойны өвчин болсон юм. Эдгээрээс юуны түрүүнд нураах шаардлагатай байгаа нь “Цэргийн 44” гэдэг. Өнөөдөр нийслэлд 1935-1950 оны үед баригдсан модон хучилттай  2-3 дав­хар орон сууц 17 байна. Эдгээрийн ихэнх нь баян­зүрх дүүрэгт байдаг. 80 шахам жил насалчихсан энэ байшингууд хэзээ нурж унахыг хэн ч мэдэхгүй. 40, 50 мянгат орчмын орон сууцнууд ч мөн ашиглалтын хугацаа нь дуучихсан. Хэдийгээр оршин суугчдыг яаралтай нүүлгэх шаардлага байгаа хэдий ч А зэрэг­лэлийн бүсэд оршдог ба­рилгуудыг хурдан сулла­хад асуудал бий. Өөрөөр хэлбэл, яалт ч үгүй хууль, эрхзүйн зохицуулалт дутагдаж байгаа юм. Энэ асуудалтай холбоотойгоор өнгөрсөн онд Орон сууцны тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулсан. Тодруулбал, 2011 оны хоёрдугаар са­рын 9-ний өдрийн хуулийн нэмэлтээр ашиг­лал­тын шаардлага хангах­гүй болсон нийтийн зориулалттай сууцнуудад холбогдох хэсгийг нэмж баталсан. Гэвч долоохон заалттай энэхүү хэсэг нь хуучин барилгыг суллах­тай холбоотой харилцааг бүрэн гүйцэд зохицуулж чадахгүй гэдэг нь харагдаж байна.

ГАЗРЫГ НЬ ТӨРИЙН МЭДЭЛД БАЙЛГАХААР ТУСГАЖЭЭ

Хуулийн 15 дугаар хэ­сэгт зааснаар сууц өмчлөг­чид нь мэргэжлийн хянал­тын байгууллагаас ашиг­лалтын шаардлага хангах­гүй болсон талаархи шийд­вэрийг хүлээн авмагц дахин төлөвлөлтөд оруулах тухай хүсэлтийг олонхийн саналаар гаргаж, аймаг, нийслэлийн Засаг даргад хүргүүлнэ гэжээ. Гэвч энэ заалт нь өнөөгийн зах зээлийн нийгэмд тийм ч оновчтой биш байна. Байр­ны үнэ “тэнгэрт хад­чихсан” өнөө үед А зэрэг­лэлийн бүс дэх орон сууцаа бушуухан суллаж өгөөд, түрээсийн байранд орох айл тун цөөхөн болов уу. Нэг нь санаачлага гаргасан ч нөгөөх нь эсэр­гүүцнэ. Тэгэхээр олон­хийн санал гэдгийг хэдэн хувиар тогтоох тухай на­рийн журам үүнд хэрэгтэй аж. Хуульд тусгасан бас нэгэн асуудал нь тухайн барилгын газрыг төрийн мэдэлд байлгах аж. Харин хөрөнгө оруулагч компани барилга барих санхүүжил­тийнхээ нэг хэсгийг банк­ны зээлээр босгодог. Үүний тулд газраа барь­цаалдаг. Гэвч төрийн мэ­дэлд байгаа газрыг өөрийн компанийн нэрийн өм­нөөс банкинд барьцаа бол­гож болохгүй. Тэгэхээр тухайн газарт хөрөнгө оруу­лах мөнгөтэй ком­пани тийм амархан олдох уу гэдэг асуудал гарч бай­гаа юм. Мэдээж хөрөнгө оруулагчдад газрыг шууд шилжүүлээд өгчихөж болохгүй.

ОРШИН СУУГЧИД ХААНА АМЬДРАХ ВЭ

Оршин суугчид байраа нураалгасны дараа хаана амьдрах вэ гэдэг асуудлыг хуульд нарийн тусгаагүй байна. Хэдийгээр хөрөнгө оруулагч буюу барилга барих компани нь үүнийг Засаг дарга, сууц өмчлөг­чидтэй харилцан тохирно гэж заасан ч оршин суугчдын хэдэн хувьтай нь тохирох, хэрхэн зохицуу­ла­хыг тодорхой тусгасангүй. Барилгын компа­ниудын тавьсан саналыг зарим нь зөвшөөрч болно. Зарим нь зөвшөөрөхгүй байж болно. Энэ мэт будлианаас болж асуудал сунжирч, уддагийн жи­шээг “Цэргийн-44” хан­галт­тай харуулсан. Ямар боловч Орон сууцны тухай хуульд огт байхгүй байсан энэ хэсгийг шинээр нэмж баталсан нь  сайшаалтай. Гэвч биз­несийн байгуул­лага, ир­гэд хоорондын харилцааг зохицуулах жур­мыг нарийвчлан гар­гаж, үүнд төр оролцох нь өнөөгийн нөхцөлд зайлш­гүй чухал байна.