“ЭНЭ ЦАГИЙН ЭГЭЛ БААТАР”-ЫГ ХАМТДАА ТОДРУУЛЪЯ
“Иргэдээ өмөөрч бичнэ” уриатай “Зууны мэдээ” сонин, “TV-9” телевиз хамтран улс орон, ард түмнийхээ сайн сайхны төлөө сайн үйлс бүтээсэн ч хариу тус нэхээгүй, тэр болгонд нь төрийн хараа хүрээгүй энэ цагийн эгэл баатруудыг ард түмний санал асуулгаар тодруулан өргөмжилдөг билээ.
“Энэ цагийн эгэл баатар”-уудыг тодруулах санал асуулга эхэлж байна. Уншигч та саналаа “Зууны мэдээ” сонины 70116001, 70116002, мэдээ, мэдээлэл хариуцсан сэтгүүлчийн 88407123, 93121150 утсаар болон zuuniimedee@yahoo.com хаягаар ирүүлнэ үү.
Д.МЯГМАР
Эгэл бус нэгэн хүмүүн бусдын сайн сайхны төлөө мод тарьж залуу халуун насаа энэ үйлсэд зориулж одоо ач, гучаа тойруулсан буянтай буурал болжээ. Хөдөлмөрийн баатар Борондонгийн Лувсан гэхээр Ховд аймгийнхан тэр дундаа Манхан сумынхан андахгүй мэднэ. 90 насыг зооглосон энэ эгэл хүмүүний аж амьдралын түүх тэр чигээрээ ногоон ирээдүй рүү тэмүүлэн бусдыг хөтөлсөн жим байдаг. Наймхан настайдаа өнчирч хоцорсон хүү аргал түүж амьтан хүний арга эвийг олох гэж хэсэгтээ зүдэрсэн гэдэг. Арван настайгаасаа тариа тарьж, багийн бүлгэмд нэгдэн суун бичиг үсгийн мөр хөөсөн нь хожим түүнийг их үйлсэд дуудах эрч хүчийг өгсөн болов уу. Тариа тарихдаа гишгэж байсан анхны хүрзээ тэрээр одоо ч гэсэн нандигнан хадгалдаг аж. Ажилд хэрхэн ханддаг, ямархуу чамбай хүн гэдгийг нь энэ мэт жижигхэн зүйлээс нь харж болохоор тийм л цэгцтэй хүн. 15 настайдаа Эвлэлийн үүрийн дарга болж 60 хүртлээ улсынхаа төлөө ажиллаж, хөдөлмөрлөсөн энэ буурлын амжуулсан ажил дэндүү их.
Би гэж тодорч, улс төр гэж хоосон чалчдаг өнөөгийн, үр бүтээлгүй залууст түүний хөдөлмөрийн үр шимийг гайхуулж ичээх гэсэн юм.
Үндэсний өдөр тутмын “Зууны мэдээ” сонин, “TV-9” телевизтэй хамтран зохион байгуулж буй “Энэ цагийн эгэл баатар”-т түүний нэрийг дэвшүүлж буй нь шаргуу хөдөлмөрийнх нь ач тус юм. Б.Лувсан гуай насны хань Б.Баяраатайгаа хамт мод тарьж, байгалиа хамгаалах үйлсэд олныг оройлж явна. Алс баруун хязгаар Ховд аймгийн Манхан сум түүний гараар өнөөдөр байгалийн унаган төрх хүртлээ нутагшсан ногоон төгөлтэй болжээ. Түүний нэрээр овоглохгүй байхын аргагүй энэ газар захчин түмний өлгий нутаг билээ. Эгэл баатар маань сумынхаа төвийн 170 га газарт мод, жимсний бут тарьж “Баян тохой” нэртэй төгөлтэй болсныг тэр хэсгээр дайран өнгөрөх хүн бүхэн “Үнэн үү” хэмээн алмайран харж санаа нь амардаг гэсэн яриа бий. Ахин 17 га газарт 40 мянган мод, жимсний суулгац тарьж “Баян энгэр” хэмээн нэрийдэн мод үржүүлгийн газар байгуулснаар ажлаа өндөрлөөгүй аж. Чингис хааны мэндэлсний 800 жилийн ойг зориулсан дурсгалын цогцолборт 11 орны 1000 мод тарьсан гэх мэтээр бүтээлч, хичээнгүй буурлын ажлын зам дэндүү урт аж.
Улаанбаатарынхан тэтгэвэртээ гарахаараа яадгийг бид мэднэ. Эмээ нар нь хүүхдийн асрагч, гэрийн үйлчлэгч болж, өвөө нар нь даалуу, шатар тоглож ганц хоёр лонх хоосолдог. Харин хөдөөний гялалзуур ахмадууд тэднээс шал анги.
Тэтгэвэртээ гараад л насны ханьтайгаа ногоон байгалийг дэлгэрүүлэх гэж мачийна даа. Нүцгэн гартай хоёр буурал 1,5 сая мод, чацарганы 67 мянган модыг нутаг нуга, хамт олныхоо хүчээр ургуулсан сайхан түүх бий. Түүний мод тарих ажил зөвхөн Манханаар хязгаарлагддаггүй.
Булган суманд арав гаруй жил ажиллахдаа хамт олноо уриалан дуудаж 30 мянган бургас, улиас, 15 мянган чацаргана, алим жимс тариалж байсан туршлага бий. Монголын Чэжү арал гэж нэрлэгдэхүйц жимсний сайхан цэцэрлэг өдгөө Булган сумыг чимж аялал, албан ажлаар явж буй хүмүүсийг эрхгүй далладаг сайхан нутаг болж тохижсон байна билээ. Үеийн хөгшчүүлээ уруу татан модонд дурлуулснаар бүл нэмж “10 хэнхэг” хэмээн нутгийнханд шоолуулж явсан тохиолдол ч бий гэсэн. Тэд модоо хурдан сайхан ургуулахын тулд дуу хүртэл дуулж өгдөг байсан гэдэг. Нутгийн “10 хэнхэг” хөгшин нийлж залуусыг дагуулан ажилласнаар нэг ч модгүй 170 га газрыг ойжуулсан юм билээ. Урд талбай хэмээн нэрлэх Баян энгэрт 10 гаруй улсын 30 гаруй төрлийн мод бүл болж нутаг орныг нь чимэг болж байна.
“ЭРДЭНИЙН ГУРАВ”-ЫГ ТАРЬЧИХСАН БОЛ...
Хөдөлмөрийн баатар маань арнетик, слив, бэсрэг алимны модыг “эрдэнийн гурав” хэмээн дээдэлдэг аж. Бэсрэг буюу давжаа алимны нэг ширхэг мод 1230 ширхэг жимс өгдөг учраас тэрээр ийн шүтэх болжээ. “Эрдэнийн гурав”-ыг тарьсан байхад хэтдээ усалгаагүй ч гэсэн өөрсдөө ургаж байгальтайгаа ганган зохицдог хэмээн бусдад сургах түүний үгийг нутгийн олон, үр, хүүхдүүд нь чих даран дуулдаг гэсэн. Доод тохой буюу Баянтохойгоос л гэхэд жилдээ 27 тн үр, жимс авч байсан туршлага нь Лувсан гуайн хийсэн, эхлүүлсэн ажил ямархуу үр өгөөжтэйг ямагт баталдаг юм. Цаг сайхан байхад түүний тариалангийн шимийг Ховдынхон хүртэж зоогийн сав нь бялхангуут Говь-Алтай руу борлуулахаар илүүчилдэг байсан гээд хөдөлмөрийн баатарт маань дурсах сайхан түүх зөндөө.
Тэдний нутгийн “Төгрөгийн гол” мянга гаруй булагтай байсан сайхан дэлгэр цаг саяхан. Одоо 600 хүрэхтэй, үгүйтэй булаг, шанд тэнд үлдсэн аж. Хүмүүн бид байгаль дэлхийдээ хайр, найргүй хандан ихэнх булаг усгүйдэн шавар, намаг болж байгаад тэрбээр харуусан суудаг болж. Хүн бүр нэг мод тарьж, ойр орчноо зүлэгжүүлж, цэцэгжүүлж чаддаггүй тоосонд дарагдсан нийслэлийнхэн Лувсан гуайн эгэл хэрнээ агуу амьдралын түүхээс суралцах цаг болжээ.
Хөдөлмөрч өвөөгийн залгамж халаа болсон ач, зээ нь явсаар 70 гаруй айл өрх болж улс орны өнцөг булан бүрт тархан суурьшжээ. Ногоон байгалийг шүтэж, дэлгэрүүлэхийн амьд домог болсон Лувсан гуай нас өндөр ч гэсэн олон км явган алхана. Хашаандаа арав гаруй жилийн өмнө хөгшинтэйгөө заавар өгч ач хүүхдийнхээ дэмээр мод тарьсан аж. Өнөөдөр Лувсан гуайн хашаа мянга гаруй модтой болсон аж. Бахархам энэ эгэл өвгөн газар бүрийн сонин, хачин модыг тарих гэж хичээдэг гэж байсан. Хамгийн өндөр ургасан нь Сибирь Монголын улиасны эрлийз гэнэ. Өндөр нь 50 метр хүрдэг гээд бодохоор ланжгар. Түүгээр бахархахгүй байхын аргагүй учраас “Энэ цагийн эгэл” баатар лугаа Б.Лувсан гуай шиг ажилч, хичээнгүй хүмүүн энэ цагт олон болоосой.
Мод тарихад нас нэмдэг гэсэн үгийн утгыг тэдний аж амьдрал харуулж, энэ цаг үеийн эгэл баатрыг тодотгож байх аж.
