Ашгүй дээ, ингэж нэг бөөн юм болсны дараа барилгын салбарыг дарга олон нийтийн анхааралд оруул­даг байж. Уг нь аль эртнээс л иргэнд олгосон амьд явах эрхийг хамгаа­лах ёстой байсан юм, нийслэлд. Өнгөрснийг нэхэж үзвэл цөөхөн монголчуудын хувьд дэндүү харамсмаар тоо гарч байна. “2007 оноос хойш барилга дээрээс унаж нас барсан хүний судалгааг гаргаж үзлээ.

Нийслэлд 109 хүн барилгын ослоор хорвоог орхисон хэмээн Нийслэлийн Мэргэжлийн хяналтын газрын даргын үүрэг гүйцэтгэгч М.Ням-Очир илтгэл тавьж байгаа юм шиг дуржигнуулж буйг хараад сэтгэл өвдлөө. Ийм л хүмүүс хяналтаа тавьж олигтой ажиллаагүйгээс барилга дээр хүний амь сүйдэж өнөөдрийн эмгэнэлт байдалд хүрлээ. Талийгаач нарыг тоолж, ил зарлаж байгаа нь ердөө л энэ. Харин нуугаад өнгөрсөн нь хэчнээн бол. Хэдэн хүн амийг авч одсон, хэчнээн хүнийг тахир дутуу болгосныг хэлж мэдэхгүй нь.

Жишээлбэл, саяхан багш эмэгтэй  МУИС-ийн Худалдааны сургуулийн ойролцоо явж байгаад ба­рилгын компанийн ухсан нүхэнд ойчиж хөлгүй бо­лох шахан өрөөсөн хөлөө шохойдуулав. Түүний ажил­даа байнга явж, ир­дэг байсан замыг нь шөнө дөлөөр барилгын компа­нийнхан ухаад тэмдэг та­виагүй аж. Харанхуйд ухсан нүхийг хэн харах билээ. Ингээд л нэг ослыг нуугаад өнгөрөв. Учир нь түүний хүү шиг залуу барилгаас гүйж гарч ирээд л  “Эгчээ ямар нэг асуудал гарвал бидэнд л эхлээд хандаарай. Өөр хүнд энэ талаар битгий хэлээрэй. Дүү нь ажилгүй болно шүү. Та над шиг хүүхэдтэй биз дээ” гэж сүрдүүлж байгаад ам өчгийг нь авч гэрт нь хүргэж өгсөн дуулд­сан. 

БУРУУ БҮХЭН БУСДЫНХ

Буруу бүхэн бусдынх гэдэг шиг л юм Мэргэж­лийн хяналтад болоод бай­на. Мэргэжлийн хянал­тын байцаагч нар хувийн унаагаа хуваарь гаргаж авто угаалгын газраар албатай юм шиг үнэгүй угаалгадаг. Рестораны хамгийн үнэтэй хоолыг сорчилж идээд сохор ч зоос төлөхгүй төрийн ал­бан тушаалаар далайлган гарч оддог. Харин алдаа, эндэгдэл гарвал компа­ниуд л муу ажилласан, бид буруугүй гэнэ. Кран бол­гоны дэргэд нэг нэг бай­цаагчаар сахиул хийлтэй биш гэж буруугаа бусад руу чихдэг. Тэд барилгын компаниудаас байр бэл­гэнд авдаг гэх мэт онигоо, хошин үзүүлбэр гэмээр яриа нийтийн дунд тар­чихаад байхад л дүлий, сохор юм шиг л явна. “...За­рим байцаагч өөрс­дийн хувийн сургууль, барилгыг компаниудаар бариулсан байсан. Зарим нь ганцхан миний эдлэх эрхийг өмнөөс минь хий­гээд явж байхтай таарсан. Улсын Ерөнхий байцааг­чийн бүрдүүлэх ёстой акт, бичиг баримтыг үйлдээд гарын үсэг зурахад бэлэн болгочихсон тууж явсан. Уг нь тэд өөр зүйлд ан­хаарах учиртай баймаар. Тийм хүмүүст би арга хэм­жээ авахуулж ажлаас нь чөлөөлсөн. Надаас өмнөх дарга нар нэг ч байцаагчид ашиг сонирхлын зөрчил гаргаж, албан тушаалаа урвуулан ашиглалаа гэж арга хэмжээ авч байгаагүй юм билээ. Хувьдаа сургуу­лийн байр бариулчихсан, барьж буй орон сууцны талыг эзэмшдэг ч гэх шиг” хэмээн МХЕГ-ын дарга асан Р.Содхүү эгдүүцэн ярьж байсан. Дураараа дургидаг, хувийн албаа урьтал болгодог нөхөд тэнд ажилладаг нь эндээс ха­раг­даж байна. Энэ бүхний цаана дан ганц барилга, дэд бүтцийн байцаагч гэлт­гүй Мэргэжлийн хя­налтынбүх байцаагч сүл­жээнд орсон гэж хэлэхэд хилсдэхгүй. Хэрэв тэд ин­гэж эрх ашгийн сүлжээнд нэгдэж ажлаа цалгардуу­лаагүй бол 109 айлын өрхийн тэргүүн, амьд байх байлаа. Олон хүүхэд аав­гүй, ахгүй болж өнчрөх­гүйсэн. 109 эмээ, ээж, эхнэр хүүгүй, ханьгүй үлдэж гуньж хоцрохгүй байв. Дайн болж байгаа хотод бид амьдраад байгаа юм шиг чанаргүй барилга хэмээх “буу”-нд шүршүү­лээд л. Үхэл нүүрлээд л, сонсоход ч аймаар байна. 

СҮЛЖЭЭНИЙ “БАРИЛГАЧИН” ОЛШИРСОН УУ?

Үхэл дагуулсан барил­гын салбарыг тэр чигээр нь шинэчлэх цаг болжээ. Ингэхийн тулд мэргэж­лийн хяналт нь хяналтын ажлаа ном ёсоор нь хий­хэд гүйцээ. Тэгвэл энэ салбарт аав, ээж, хүү, хүргэн, бэр гээд гэр бү­лийн сүлжээний “барил­гачин” ажиллаад, осол хийгээд байхгүй. Барил­гын ажил дээр ч са­хил­гатай, хариуцлагатай бол­но. Миний мэдэхийн л барилга дээр ажиллаж бай­гаа баг команд бүр л нэг гэр бүлийн гишүүдээс бүрдсэн байдаг түүх бий. Жишээлбэл, аав, ээж нь хувиараа барилга дээр ажиллаж хүнсний техно­логич хоёр охин нь хүссэн, хүсээгүй аахар, шаахар ажлыг нугалалцах болсон. Удалгүй хоёр хүргэнтэй болж, өөрсдийн төрсөн дүү нараа бөөгнүүлээд ба­рилгын нэгж болчихсон. Тэд барилгын жижиг, са­жиг гэлтгүй ажил хийдэг байх хэмээн төсөөлж бай­тал үгүй юм аа. Барил­гачин гэр бүлийнхэн том, том орон сууцнуудыг бос­гох ажилд хүчин зүтгээд ямар ч завгүй болсон гэж дуулдав. “Энэ нэртэй ком­панийн барилгыг манай гэр бүлийнхэн барьсан юм. Бахархмаар шүү. Том компаниуд өөрсдийн ажил­тангүй юм билээ. Тэр барилга үнэхээр чанаргүй болсон шүү, бүү худалдаж аваарай. Харин энэ барил­гын чанар арай дээр бол­сон” хэмээн тэд хавь, ой­рынхондоо орон сууцны чанарын талаар мэдээлэл өгдөг юм билээ.

Барилгачны хүүхдүүд нь эцэг, эхийнхээ тавьсан шаардлагыг шууд утгаар нь хүлээн авч хэрэгжүүлэх нь юу л бол. Яг л гэртээ эрхэлж байгаа хүүхэд шиг. Хөдөөнөөс ирээд барилга дээр ажиллаж байгаа нөхдийг гэр бүлийн сүл­жээнийхэн шоовдорлож хамгийн хүнд, хэцүү, эрс­дэлтэй ажлыг даалгадаг. Барилгаас унасан  хохи­рогч­дын дийлэнх нь хөдөө, орон нутгаас ирж ажиллаж байгаа хүмүүс байдаг гэнэ. Ийм учраас барил­гачин гэр бүл хяналтын байгуул­лагын хараанаас мултар­даг гаж үзэгдэл болсон гэж хэлж болно. Гэр бүлээрээ барилга барьдаг “моод”-ноос монголчууд гарах цаг болсон. Өөрөөр хэлбэл, эмчийн охин, эсвэл хүргэн нь түүний ажилд туслаад хүний эрүүл мэндийг хя­наад, эм бичээд байдаггүй биз дээ. Яг ийм учраас ажлын байрны дүгнэлт, ажилтнуудын эрүүл, мэнд нийгмийн даатгал, хөдөл­мөр хамгаалал гэх мэт хяналтын байгууллагуу­дын тавьдаг, нэхдэг наян шаардлага барилгын сал­барт алга болчихжээ. Аж­лаа хийгээгүй байцаагч нар хариуцлагыг хэн нэг­нээс нэхээд сууна. Эндээс ажлаа эхлэвэл жинхэн мэргэжилтнүүд салбартаа үлдэж чадна. Мэргэжлийн бус хүмүүс нь ядаж сур­гал­тад сууж мэргэшиг л дээ.