Х.НОМИНГЭРЭЛ
Хууль зүйн сайдын зөвлөх
Улс орны тогтвортой хөгжлийн нэг гол хөдөлгөгч хүч нь эрх зүйт ёс хэрэгжиж, хууль дээдэлдэг байх, тэр дундаа хүний эрхийн хамгаалж, баталгаажуулдаг,хараат бус, шударга шүүхийн тогтолцоо юм.
Шүүхийн шинэтгэлийн чухал хэсэг нь эрх зүйн үйлчилгээ үзүүлж шүүх эрх мэдлийг хэрэгжүүлэхэд оролцогч хуульчид, тэдний үйл ажиллагааны стандарт, мэдлэг ур чадвар, хариуцлагын асуудал байдаг. Шүүх болон иргэдийг холбож, хууль зүйн туслалцаа, өмгөөллийн үйлчилгээг олон нийтэд итгэл даахуйц, мэргэжлийн түвшинд хүргэх нь нийгэм дэх шударга ёсыг хангах, шүүхээс хүний эрхийн хамгаалах нэг тулгуур багана юм.
Энэ хүрээнд хуульчийн мэргэжлийн үйл ажиллагааны стандарт, баримтлах зарчим, шаардлагуудыг тодорхой болгох, хариуцлагын үр ашигтай тогтолцоог бэхжүүлэх, энэ зорилгоор сургалт боловсролын тогтолцоог дахин авч үзэх, нөгөө талаар мэргэжилтний хараат бус ажиллах нөхцөл, дуу хоолой, төлөөллийг нэмэгдүүлэх эрх зүйн зохицуулалтыг боловсронгуй болгох хэрэгцээ бий болсон. Тиймээс Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийг өнгөрсөн онд Улсын их хурлаас Шүүхийн шинэтгэлийн багц хуулиудын хамт баталсан юм.
Олон улсын нийтлэг жишиг хуульчийн мэргэжил, үйлчилгээг төрийн зохицуулалтаар шийдвэрлэхээс аль болох татгалзаж мэргэжлийн өөрөө удирдах ёс, өөрийн зохицуулалтанд даатгах чиглэлд хөгжиж байна. Өөрөө удирдах ёсны зохицуулалт нь төрийн албадлагын зохицуулалттай харьцуулбал хүлээн зөвшөөрөгдөж хэрэгжих чадвар өндөр, бодитой, уян хатан, үр ашигтай төдийгүй мэргэжилтний хараат бус үйл ажиллагааг баталгаажуулах давуу талуудтай.
Шинэ хуулийн үзэл баримтлал ч хуульчдын мэргэжлийн өөрөө удирдах ёсны зохицуулалтын хэлбэрийг сонгож, өмнө нь төрийн байгууллагууд хэрэгжүүлдэг байсан тодорхой чиг үүрэг, эрх мэдлийг мэргэжлийн өөрийн удирдлагын байгууллагууд шилжүүлэхээр тусгасан. Өөрөөр хэлбэл Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль батлагдснаар хуульчдын мэргэжлийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагын зохион байгуулалтын үндсийг эрх зүйт ёс хөгжсөн бусад орны хуульчдын холбооны нийтлэг загвар болон өөрсдийн онцлогт тулгуурлан бий болж, бие даан үйл ажиллагаа явуулах эрх зүйн орчин бүрдсэн гэж үзэж болно. Шинэ хуулийн дагуу өмнө нь шүүгч, прокурор, өмгөөлөгч, бусад компанийн болон бие даасан хуульчид гэсэн харьцангуй тусдаа байсан хуульчдыг мэргэжлийн үйл ажиллагааны наад захын мэдлэг боловсрол, арга зүй, ёс зүйн хувьд нэгдсэн стандартаар үнэлэхээр болж байгаа.
Хуульчдын мэргэжлийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагын хэрэгжүүлэх чиг үүрэг нь:
1.Зохицуулалт: мэргэжлийн шалгалт, тусгай зөвшөөл олгох, цуцлах мэргэжлийн стандарт дүрэм батлах, сахиулах, холбогдох өргөдөл гомдлыг хянан шийдвэрлэх, хариуцлага тооцох.
2.Боловсрол: хуульчдын үргэлжилсэн болон бусад сургалт, хууль зүйн дээд боловсролын магадлан итгэмжлэл хийх.
3.Төлөөлөл: Хуульчдын нийтлэг эрх ашгийг илэрхийлэх, хамгаалах, гишүүдэд болон нийтэд үйлчилгээ үзүүлэх, эрх зүйн шинэтгэлд оролцох, лобби хийх.
4.Хууль зүйн үйлчилгээнд дэмжлэг үзүүлэх: Рго Вопо болон стратегийн өмгөөлөл, маргаан шийдвэрлэх альтернатив аргуудыг хөгжүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх зэрэг чиг үүргүүдийг хүлээж ажиллана.
Эдгээр чиг үүргүүдээс шинэ хуулиар мэргэжлийн үйл ажиллагааны стандарт сахиулах, тусгай зөвшөөрөл олгох цуцлах, боловсрол, сургалтын чиг үүргүүдийг төрийн байгууллагуудаас шилжүүлж авч байгаа бол мэргэжлийн үйл ажиллагааны стандарт батлах, мөрдүүлэх, хариуцлага тооцох, хууль зүйн туслалцаа хүргэхэд дэмжлэг үзүүлэх, нэгдмэл ашиг сонирхлыг илэрхийлэх зэрэг чиг үүрэг нь тодорхой зохицуулалтгүй, нэгдсэн байдлаар, үр дүнтэй хэрэгжиж чадахгүй байсан. Хуульчдын холбоо нь Хуульчдын их хурал, Хуульчдын танхимын зөвлөл, Ерөнхийлөгч, тамгын газар гэсэн зохион байгуулалтын бүтцүүдтэй бөгөөд үйл ажиллагаагаа чиг үүргийн болон бусад хороодын хэлбэрээр явуулна.
Хуульчдын мэргэжлийн өөрөө удирдах ёс бий болсноор:
-Төрийн зарим чиг үүргийг мэргэжлийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагаар (иргэний нийгмийн байгууллагаар) гүйцэтгүүлэх тухай төрийн зорилтыг хэрэгжүүлэх,
-Дэлхийн жишигт хуульчийн мэргэжлийн үйл ажиллагааны стандартаа ойртуулах, хууль зүйн үйлчилгээг чанаржуулах,
-Төрийн эрх мэдлийн төвлөрлийг сааруулах чухал арга зам болно.
Хуульчдын өөрөө удирдах ёсны байгууллагын хувьд шилжүүлэн авч байгаа маш чухал чиг үүргүүдийг цаашид хараат бус, мэргэжлийн түвшинд, мэргэжилтнүүд болон олон нийтэд хүлээн зөвшөөрөгдөж, тэдний итгэл хүлээн хэрэгжүүлж ажиллах чадавхи нэн чухал. Нөгөөтэйгүүр холбооны анхдугаар их хурал нь холбооны цаашид ажиллах зарчим, соёлыг бий болгож төлөвшүүлэхэд нэн чухал ач холбогдолтой. Энэ хурлаар өөрийн удирдлагаа сонгох, хуульд заасан холбооны дүрэм журам, хороодыг батлах бөгөөд эдгээр шийдвэрийг гаргах процесс нь аль болох олон талт оролцоог хангасан, харилцан зөвшилцөлд суурилсан байх ёстой. Тиймээс хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийг хэрэгжүүлэх, холбоог анхлан байгуулах бэлтгэл ажлын хүрээнд дараах арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай юм. Үүнд:
1. Хуульчдад шинэ холбооны ажиллах өөрийн удирдлагын зарчим, хэрэгжүүлэх чиг үүргийг талаар мэдлэг, мэдээллээр хангах, нэгдсэн ойлголт бий болгох,
2. Олон нийтийг шинэ хууль, холбоо, чиг үүргийн талаар мэдээлэлжүүлэх,
3.Холбооны анхдугаар их хурлын бэлтгэл хангах, уг хурлаар батлах ёстой дүрэм, журмуудын төслийг боловсруулж бэлтгэх,
4. Хуульчдын холбоо зохих ёсоор ажиллахад шаардлагатай материаллаг нөхцлийг бүрдүүлэх зэрэг юм.
