Өнгөрсөн долоо хоногт “Зууны мэдээ” сонины нийтлэл ярилцлагуудаас дэлхий дахинаа өрнөж байгаа томоохон үйл явдалтай холбогдох гурван сэдэв байлаа. Эрчим хүчний аюулгүй байдал, уул уурхайн геополитик, шинжлэх ухааны өндөр амжилт. Эдгээр гурван санаа нь тус тусдаа боловч, нийлүүлж авч үзвэл “Нэг эх үүсвэр, нэг гарц, нэг түншээс хэт хамаарсан улс орон гаднын цочролыг хамгийн түрүүнд мэдэрдэг” гэсэн ойлголтыг улам баталгаажуулах мэт.
Өөрийн нөөцтэй байх гэсэн сэрэмжлүүлэг
“Зууны мэдээ” сонины Пүрэв гараг /2026.10.8/-ийн дугаарт УИХ-ын гишүүн М.Энхцэцэг ярилцлага өгч эрчим хүчний хараат байдлыг нэмэгдүүлэх нь аюултай гэж анхааруулсан. Товчхондоо бол дотоодын тогтвортой, найдвартай эх үүсвэрийг нэмэх нь үндэсний аюулгүй байдлын асуудал гэсэн үг.
Энэ санааг гадаад ертөнцтэй харьцуулахад энэ жилийн дэлхийн эрчим хүчний зах зээл сайн жишээ болно. Дайны өмнө дэлхийн газрын тосны нийлүүлэлтийн тавны нэгийг Хормузын хоолойгоор тээвэрлэдэг байсан. Тиймээс хоолойн нээлттэй байдал, Иран, АНУ-ын хэлэлцээний явц нефтийн үнэд шууд нөлөөлж, тээврийн урсгалын өөрчлөлт шинжээчдийн прогнозыг нэг бус удаа өөрчлүүлсэн. Нэг нарийн гарцаар дамждаг нийлүүлэлт тасрахад үнэ, хөрөнгийн зах зээл, инфляци хамтдаа хөдөлдөг гэдэг нь ил болсон.
Монгол Улс Хормузаас алс байна. Гэхдээ логик нь адилхан. Импортын нэг сувгаас хамаарах тусам гаднын шийдвэр дотоодын цахилгааны үнэ, үйлдвэрийн тасралтгүй ажиллагаанд шууд нөлөөлнө. УИХ-ын гишүүн М.Энхцэцэгийн сэрэмжлүүлгийг ингэж уншвал нүүр хуудасны ярилцлага олон улсын нөхцөлтэй холбогдож байна гэсэн үг. Ярилцлагыг дэлгэрүүлэн унших холбоос: https://www.polit.mn/a/110071 энэ.
Хотын дэд бүтэц: Жижиг гарц, том эрсдэл
Эрчим хүчний сэдэвтэй зэрэгцээд долоо хоногийн дугааруудад хотын дэд бүтцийн эрсдэлийн цуврал гарсан. Өнгөрсөн онд Улаанбаатарт 2500 орчим гал түймрийн хэрэг бүртгэгдсэн. Налайхад ноцтой дэлбэрэлтийн эрсдэл байгааг сэрэмжлүүлсэн. Бохир усны бохирдол нэмэгдэж, цэвэрлэх байгууламжийн тоног төхөөрөмж эвдрэх аюул байна. Дүүжин замын тээврийн нөөц чадлыг онцгой тохиолдолд ашиглах боломжтой гэж тайлбарласан. Хот байгуулалт, барилга орон сууцжуулалтын яамны газрын дарга Б.Найрамдал “Зууны мэдээ” сонины баасан гариг /2026.10.09/-ийн дугаарт өгсөн ярилцлагадаа барилгын тусгай зөвшөөрлийн мэдээлэл нээлттэй байх ёстой гэжээ.
Эдгээрийг хооронд нь холбовол нэг дүр зураг гарч ирж байна. Системийн нэг хэсэг доголдоход бусад нь дагаад хүндэрдэг, эрсдэлийг урьдчилан харж, нээлттэй байлгах нь хямралаас гарахаас хямд арга. Энэ нь жижиг хэмжээний "нэг гарцын эрсдэл"-ийн дүр юм.
Налайх дахь эрсдэлтэй нөхцөлийн талаар дэлгэрүүлэн унших холбоос: https://www.polit.mn/a/110057 энд байна.
Оюу Толгой хүртэл ирсэн маргаан
Олон улсын уялдаа хамгийн тод гарсан нь “Зууны мэдээ” сонины мягмар гараг /2026.10.6/-ийн дугаарын "Геополитик" буланд нийтлэгдсэн "Русал"-ын тухай нийтлэл. Нөхцөл байдал дараах байдалтай. Калининградын арбитрын шүүх "Русал"-ын Rio Tinto-гийн эсрэг нэхэмжлэлийг 104.75 тэрбум рублийн дүнгээр хангасан. Хариуцагчдын жагсаалтад Oyu Tolgoi Netherlands B.V., THR Oyu Tolgoi Ltd зэрэг компани, мөн Rio Tinto-гийн Австралийн хэд хэдэн охин компани орсон. Хуульчид үүнийг "Русал" Rio Tinto-гийн Монгол дахь төслийн хувьцаанд хүрэх оролдлого гэж тайлбарлаж байна. Гэхдээ шинжээчид тус шийдвэр бодитоор биелэх эсэхэд эргэлзэж байна. Rio Tinto-гийн зүгээс давж заалдсан бөгөөд одоо Баруун хойд тойргийн Арбитрын шүүхэд хянагдаж байна.
Монголын хувьд эндээс харагдах сэтгэл түгшээх зүйл тодорхой. Төрийн эзэмшил 34 хувь, Rio Tinto-гийн эзэмшил 66 хувь байгаа төсөл гуравдагч талын маргаанд гэнэт татагдаж болохоор нөхцөл бий болжээ. Мөн пүрэв гарагийн нүүр хуудсанд "Онтрэ"-гийн хоёр лицензийг Рио Тинтод тавиад өгсөн эсэх тухай асуулт гарсан нь нэг ойлголтоос үүдэлтэй. Стратегийн хөрөнгийн эзэмшлийн бүтэц ил тод, тогтвортой байх нь улсын эрх ашгийн нөхцөл.
Дэлхийн геополитик нефтиэр дамжиж Монголд хүрдэг. Мөн дэлхийн хуулийн маргаан хувьцаагаар дамжиж хүрдэг. Эндээс авах сургамж бол мөн л нэг. Гаднын цочролд өртөх замыг цөөлж, өөрийн эрх ашгийг хамгаалах хуулийн бүтцийг бэхжүүлэх чухал гэсэн үг.
"Геополитик" буланд нийтлэгдсэн "Русал"-ын тухай нийтлэлийг дэлгэлүүлэн унших линк: https://www.polit.mn/a/110065 энэ.
Шинжлэх ухааны өндөр амжилт
Лхагва гарагийн дугаарт Нобелийн шагналтнууд тодорч эхэлснийг мэдээлсэн. Анагаах ухааны шагналыг Карл Дайссеротх, Петер Хегеманн, Георг Нагель нар хүртсэн. Нобелийн хорооны гишүүн энэ ажил тархины үйл ажиллагааны талаарх ойлголтыг шинэчлэх боломжтойг онцолсон. Тус сэдвийг долоо хоногийн Монголын эрүүл мэндийн өнгө аястай харьцуулахад сонирхолтой. Б.Ганчулуун даваа гарагт уламжлалт эмийн савлагаа, технологийг шинэчилж, экспортод гаргах боломжтойг хэлсэн. Нэг талаас дэлхийн шинжлэх ухаан, нөгөө талаас уламжлалыг технологиор бэхжүүлэх оролдлого, хоёулаа "мэдлэгт суурилсан хөгжил" гэсэн нэг чиглэлд харьцаж байна гэсэн үг.
Хүний түүхүүд
Долоо хоногийн нүүр хуудсууд зөвхөн бодлого, эрсдэлийн тухай биш. Гавьяат багш Т.Наранцэцэг зургаан хүүхэд төрүүлж, 600 хүүхдийн "ээж" болсон түүх, Улсын Филармонийн удирдаач О.Нямсайханы үнэнч, шулуун үг, “Pirates”-ийн тамирчин Т.Үлэмжийн "би биш бид" гэсэн сэтгэлгээ, гавьяат механикжуулагч Ө.Чимэддоржийн хөдөлмөр, эдгээр нь нийгмийн тэсвэр тэвчээр, хөдөлмөрийг түүхийг уншигчдад хүргэсэн. Системийн эрсдэлийн тухай ярихад эцсийн эцэст тэсвэрлэх чадвар хүнээс эхэлдэг гэдгийг энэ долоо хоногийн дугаарууд сануулж байна.
Эцэст нь хэлэхэд
Долоо хоногийн “Зууны мэдээ”-гийн онцолсон сэдвүүдийг нэг өгүүлбэрт багтаавал “Нэг гарцаас хамаарсан бүхэн эмзэг” гэж томьёолж болохоор байна.
Эрчим хүч нэг эх үүсвэрээс, уул уурхайн хувьцаа нэг гэрээний бүтцээс, хотын дэд бүтэц нэг шугамаас хамаарах тусам аливаа цочролд маш эмзэг болно. Хормуз ч, Оюу Толгой ч, Налайхын эрсдэл ч энэ зарчмыг нэг нэгээрээ харуулж байна.
Эх сурвалж: zms.mn
Хуурамч мэдээлэл хаа сайгүй тархах болсон энэ үед баримттай, эх сурвалжтай, үнэн бодитой мэдээллийг “Зууны мэдээ” сониноос аваарай.
Үнэн мэдээллийг хамтдаа хамгаалцгаая.
Бие даасан сэтгүүл зүйг дэмжин "Зууны мэдээ" захиалаарай. www.zuuniimedee.mn
