Л.ХЭРЛЭН
Энэ ертөнцөд хүн болж ирснийх удаан амьдармаар байна. Түүний тулд амьд явах эрхээ Үндсэн хууль доторх уриа лоозон бус, алхам тутамд мөрдөгдөж намайг хамгаалдаг “дуут дохио” болгохыг хүснэм.
Уг нь энэ үүднээс “Монгол Улсын иргэн амьд явах эрхтэй, эрүүл аюулгүй орчинд аж төрөх ёстой” гэж хуульчилсан биз. Гэвч хэзээ ч хэрэгжиж байсангүй. Цаашид ч тийм байж болзошгүй. Тэгэхдээ бүр хүний амь нас амьтны араг яснаас ч үнэгүй болох жишиг рүү явж байна. Ардчилсан Ерөнхийлөгчийн үг, үйлдлээс ийм дүр зураг харагдах боллоо.
Ерөнхийлөгч эв нэгдлийн баталгаа, Ц.Элбэгдоржийн өөрийнх нь хэлснээр “Ард түмэнтэйгээ амь нэг” –тэй эрхэм. Түүний хэлснээс хүмүүст хамгийн их хүрсэн бас нэг ишлэлийг сануулахад “Ард түмнээ намаар, хүнээр, албан тушаалаар нь алагчилдаггүй Ерөнхийлөгч байна” гэж анх удаа амласан төрийн тэргүүн. Миний амь Ерөнхийлөгчийнх, Ерөнхийлөгчийн амь минийх хэмээн бүгд итгэж байв. Албан тушаалтныг бус ард иргэдээ гэсэн нэгэн үзүүрт сэтгэлээр хандана хэмээн дэмжиж байлаа.
Харамсалтай нь, төрийн тэргүүний үг, үйлдэл эсрэгээрээ хэрэгжиж байна. Магадгүй хэнийг амьд байлгах, хэнийг нь үхэг гээд зөнд нь хаях, бүр үхээсэй гэж эмчлүүлж байгаа хэн нэгнийх нь эмчилгээг зориуд тасалдуулах хүртэл бүгдийг гартаа атгахаа тийнхүү хэлж байсан мэт. Ингэж бодоход хүргэсэн үйл явдлууд ар араасаа хөвөрч тэр болгонд Ц.Элбэгдорж ямар нэгэн байдлаар холбогдож заримд нь шууд оролцож байгаа юм.
БАРИМТ 1: АМЬТНЫ ЯСНААС ҮНЭГҮЙ АМЬ
Малайзын харгис хэрцгий алуурчдын гарт амь үрэгдсэн охиныхоо араас долоон жил яваад эрэл нь мухардсан эцэг эцэст нь Ерөнхийлөгчид хандаж ил захидал бичсэн нь хэвлэлийн хуудаснаа дурайж байна. Иргэн С.Шаарийбуу гуайн тэрхүү захидлын хариуг сэтгүүлч мэргэжилтэй төрийн тэргүүн маань хэвлэлээр л лав өгөөгүй. Долоон жилийн турш манай Засгийн газар, Нажибын Засгийн газрын хооронд өрнөсөн үйл явдал, Гадаад харилцааны яамнаас томилсон ажлын хэсгийн мэдээлэл, удаа дараагийн шүүх хурлууд төрийн тэргүүний чихнээс холуур өнгөрөөгүй байлтай. Үнэхээр ардчилсан Ерөнхийлөгч, ард түмэнтэйгээ амь нэгтэй нь үнэн л юм бол Малайзад өөрийн биеэр очиж иргэнийхээ амийг нэхэж болсонгүй юу. Өнөөдөр миллиард гаруй хүн амтай Энэтхэг улс нэг иргэнийхээ төлөө нийтээрээ тэмцэж байна. Гэтэл цөөхөн монголчуудын эцэг, төрийн тэргүүн юу хийж байна вэ.
Алхам тутамд хүний амь нас, амьд явах эрхийн асуудал хөндөгдөж байхад Ерөнхийлөгч аль галавын амьтны араг ясыг эрэн сурвалжилж, Олон улсын шүүх, прокурорын байгууллагад өөрийн нэрээр нэхэмжлэл гаргаж, холбогдох хүмүүстэй нь уулзаж байв. Монгол хүн амьд явах эрхтэй гэсэн язгуур эрх ашгийг хуульчлан баталгаажуулсан Үндсэн хуулийн өдөр, тус хуулийн хэрэгжилтэд ач холбогдол өгдөггүй атлаа жил бүрийн тавдугаар сарын 18-нийг “Батаарын өдөр” хэмээн тэмдэглэж байхаар болгов. Гадаадынханд энэ бол маш том баримт. Ганц Батаар ч бус монгол хүний тухай дараагийн удаад баримтлах үзэл хандлагынх нь чигийг манайхан тогтоож өгсөн нь тэр. Монгол хүний амь нас амьтны араг яснаас ч үнэгүй гэх гаж жишгийг Ц.Элбэгдорж ийнхүү тогтоолоо.
БАРИМТ 2. Б.ХУРЦ ХЭРЭГТЭЙ БУСАД НЬ ХАМААГҮЙ
Өнөөдөр хүний эрх, эрх чөлөө, амьд явах эрхийн төлөө өлсгөлөн суулт хийж буй эмэгтэйчүүд, ээжүүд олон байна. Тэдний амь нас хутганы ирэн дээр байгаа. Түүний цаана эрх нь зөрчигдсөн хэдэн зуун хүн, хариуцлага хүлээх эзэн олдохгүй, эсвэл аль нэг шатанд нь бүрхэгдүүлэн хэрэгсэхгүй болгосон хэргүүд зөндөө бий.
Түрүүнд дурьдсанчлан Малайзад амь насаа алдсан Ш.Алтантуяагаас гадна ОХУ, АНУ, Солонгост учир битүүлгээр бусдын гарт үрэгдсэн монгол хүн цөөнгүй. Олон улсын шилжилт, суурьшлын байгууллага, “Хүйсийн тэгш эрхийн төв”—ийн хамтарсан судалгаагаар өнгөрсөн онд манай улсын 60 иргэн гадаадад нас барсан тоо гарчээ. Түүнээс ОХУ-д зургаа, БНХАУ-д долоо, БНСУ-д 26, бусад улсад 21, өвчнөөр 26, золгүй тохиолдлоор 10, авто ослоор найм, амиа хорлосон гурав, бусад шалтгаанаар 13 иргэн амиа алдсаныг тогтоосон байна. Түүнээс гадна хүний наймаа, хар тамхины хэргийн золиос болж ял сонссон эмэгтэйчүүдийн тухай мэдээлэл дуулддаг. Гадаад харилцааны сайд Л.Болдын УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны гишүүдэд сонсгосон мэдээллээр манай улсаас гадаадад ял эдэлж байгаа 138 иргэн бий. Үүний 26 нь хар тамхитай холбоотой гэмт хэрэгт холбогджээ. Цаазаар авах ялтай тав, хугацаагүй хорих ялтай нэг, 5-10 жилийн ялтай дөрөв, 10-15 жилийн ялтай 12 хүн байсан бол 15-аас дээш жилийн ялаар шийтгүүлсэн гурван хүн байна.
Хэлний бэрхшээл, мэдлэг нимгэнээс болж харь газар учир битүүлэг, хилс хэрэгт гүтгэгдэн шоронд орсон залуус ч олон бий. Тухайлбал, бусдад хууртагдсан, хүний наймааны золиос болсон, эх орондоо буцах зардалгүй зэрэг 102 иргэнийг төрийн бус байгууллагууд өнгөрсөн оны эхээр авчирсан. Энэ судалгаанд хамрагдаагүй, сураггүй алга болсон хүмүүс ч бий. Харин тэдний тухайд одоогоор ярьж байгаа төрийн болон төрийн бус байгууллага алга. Сүүлийн хэдхэн жилийн дотор гудамжинд дуулж, эсвэл хүнсний захуудад тэрэг түрдэг байсан хүүхдүүд хаачсан нь мэдэгдэхгүй алга болчихсон. Арабууд ирж шонхор барьдаг болсноос хойш махчин шувууны өгөөшинд хэрэглэгддэг тагтаанууд Гандангийн дэнжид харагдахаа байсантай адил хачин санагдахгүй байна гэж үү энэ байдал. Харийн шоронд хоригдсон олон монгол хүн байгаагаас ач холбогдол өгч, эх орондоо эсэн мэнд авчирсан хүн гэвэл Авлигатай тэмцэх газрын дэд дарга Б.Хурцаас өөр алга. Гэхдээ Ц.Элбэгдорж түүнийг улс төрийн зорилгодоо ашиглах гэж Герман улс руу өөрийн биеэр явж хөтөлж ирсэн хэмээн хэвлэлүүд бичдэг. Энэ үнэн бол Б.Хурцыг өмнө нь хийж явсан үйл хэрэг, ирээдүйд хэн нэгний захиалгаар хийж гүйцэтгэх ажил нь аварсан болохоос Ерөнхийлөгчөөс жирийн иргэндээ санаа тавьсан хэрэг биш юм. Ийм байхад тэгш эрхийн тухай ярих илүүц биз. “Ард түмнээ намаар, хүнээр, албан тушаалаар нь алагчилдаггүй Ерөнхийлөгч байна” гэж гарч ирсэн Ц.Элбэгдоржийн амлалт ч худал болж таарлаа. Төрийн тэргүүний хайр халамж жирийн иргэнд бус төрийн албан хаагч, гүйцэтгэх албаны ажилтанд үйлчилдэг жишиг “Б.Хурц хэрэгтэй бусад хамаагүй” гэсэн энэ хандлагаас харагдана.
Н.ЭНХБАЯР VS БУСАД
Хүний эрх, эрх чөлөөний асуудлыг сүүлийн үед “Н.Энхбаярын эрх ба бусдын...” хэмээн ярьж, бичиж байна. Монголд хүний эрх, эрх чөлөө зөрчигдөж байгаагийн хамгийн том жишээ өнөөдрийн байдлаар Н.Энхбаяраар илэрч байгаа учраас ийнхүү онцолсон биз. Зарим нь төрийн тэргүүн байсан, төрийн хамгаалалтад байгаа хүний эрхийг зөрчиж байгаа юм чинь жирийн иргэн бид юу ч биш юм байна гэх дүгнэлтэд хүрсэн. Учир нь бид хүнд хилс хэрэг тулгаж болдогийг, шат шатны шүүхээр хилсдүүлэн яллаж байгааг, 1937 он шиг хүч хэрэглэн баривчилж, ойр тойрныхны нь амгалан тайван байдлыг хэрхэн алдагдуулсныг телевизийн шууд нэвтрүүлгээр хангалттай харсан.
Хүний эрүүл мэндээ хамгаалуулах эрхийг ноцтой зөрчиж, тэр бүү хэл “Чи үх” хэмээн шууд тулгахтай адил, эмч нарын зүгээс эхлүүлсэн эмчилгээг тасалдуулж байна.
Өнөөдөр монгол хүний эрх, эрх чөлөө зөрчигдөж, шударга ёс алдагдаж байгааг сануулж ээжүүд тэмцлийн хурц хэлбэр сонгон өлсч байгаа. Олон улсын жишигт эрхээ хамгаалж өлсгөлөн, жагсаал цуглаан зохион байгуулж буй иргэдтэй бүү хэл буу барьсан зандалчид, эзлэн түрэмгийлэгчидтэй ч хэлэлцээрээр асуудлыг шийдэх зарчим бий. Тэгвэл Засгийн газар энэ үүргээ хэрэгжүүлсэнгүй. Ээждээ нулимс дуслуулан очиж буй телевизийн нэвтрүүлэгийг хэд хэдэн хувилбараар хийлгэж сонгуулийн шоундаа ашиглаж байсан эрхэм Ерөнхийлөгчид ч энэ асуудал хамаагүй бололтой. Иргэн байж улс бүрэлддэг гэх энгийн зарчим алдагдаж, иргэдийнхээ амийг амьтны араг яснаас дор үзэж байгаа Монгол Улс хаашаа явж байна аа.
