Т.БАТСАЙХАН
“Чингис хаан” нисэх онгоцны буудлаас хоёр дахин том, дэлхийн стандартад нийцсэн нисэх онгоцны буудал зорчигчдоо хүлээн авахад хэдхэн сар үлдлээ. Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал ирэх арваннэгдүгээр сард анхны нислэгээ хийнэ. Барилгын бүтээн байгуулалт ерөнхийдөө дуусч, тохижилт, үйлчилгээний ажил хийж буй юм. Томоохон бүтээн байгуулалттай холбоотой хөрөнгө, санхүүгийн маргаан өнгөрсөн хугацаанд бараг л гараагүй гэхэд болно. Харин саяхнаас УИХ-ын чуулганы хуралдаан дээр Хөшигийн хөндийн хөрөнгө оруулалттай холбоотой асуудал хөндөгдөж эхлэв. Учир нь нисэх онгоцны буудлыг анх 247 сая ам.доллараар барина гэсэн ТЭЗҮ гарсан байдаг. Гэтэл яг ашиглалтад орохын даваан дээр төсөвт өртөг 650 сая ам.доллар болсон гэж ЗТХЯ-наас танилцуулав. 2008 онд Монгол Улсын Засгийн газар Япон улсын Засгийн газраас жилийн 0.2 хувийн хүүтэй, Step нөхцөлтэй, 28.8 тэрбум иенийн зээл авч энэхүү бүтээн байгуулалтыг эхлүүлж байв. 2011 онд Японы зөвлөх компани зураг төсөл боловсруулах шатанд төсөвт өртөг нь дээрх зээлийн гэрээний дүнгээс хэтрэх тооцоо гарсан учраас барилгын ажлын төлөвлөлтийг дахин хянаж, улмаар жилд гурван сая хүртэл зорчигч хүлээн авах хүчин чадалтай байхаар төлөвлөсөн байна. Энэ нь нисэх онгоцны буудлыг төсөвт өртөгт тааруулан төлөвлөсөн гэсэн үг юм. Гэсэн ч бүтээн байгуулалтын явцад төсөвт өртөг дахин хүрэлцээгүй. Япон улстай хийсэн хөрөнгө оруулалтын зээлийн гэрээнд “Зээлийн хөрөнгө нь төслийг хэрэгжүүлэхэд хүрэлцэхгүй байгаа тохиолдолд Зээлдэгч тал шаардлагатай хөрөнгөөр хангах арга хэмжээг нэн даруй авна” гэсэн заалтыг үндэслэн нэмэлт санхүүжилтийн асуудлыг 2011 оны зургадугаар сарын 8-ны Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцээд, шаардлагатай санхүүжилт болох 8.1 тэрбум иен буюу тухайн үеийн Монголбанкны ханшаар 122.8 тэрбум төгрөгийг Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөнд тусгаж санхүүжүүлэхээр шийдвэрлэжээ. Ийнхүү бүтээн байгуулалтын ажил явах тусам төсөвт өртөг нь нэмэгдсээр байжээ. Үүний дараа 2013 онд манай улсад албан ёсны айлчлал хийсэн Япон улсын Ерөнхий сайд Шинзо Абэгийн айлчлалын үеэр шаардлагатай нэмэлт хөрөнгийг эхний зээлийн адил хөнгөлөлттэй нөхцлөөр санхүүжүүлэх тохиролцоонд хүрсэн байна. Нэмэлт зээлийн асуудлыг 2015 оны хоёрдугаар сард УИХ-аар хэлэлцэн дэмжиж, Засгийн газарт эрх олгосноор Япон улсаас дахин Step нөхцөлтэйгөөр 36.8 тэрбум иенийн нэмэлт зээл авахаар болсон байдаг. Step нөхцөл гэдэг төслийн зөвлөх компани болон ерөнхий гүйцэтгэгч компани нь Япон улсын аж ахуйн нэгж байх, мөн нийт гэрээний үнийн дүнгийн 30-аас багагүй хувийн бараа, ажил үйлчилгээний худалдан авалтыг Япон улсын зах зээлээс хийх ёстой байдаг юм байна. Хөшигийн хөндийд хөрөнгө оруулсан Японы 650 сая ам.долларын зээлийг 40 жилийн хугацаанд төлж барагдуулах болж байна. Иймэрхүү замыг туулж, Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал ашиглалтад орох болчихоод байгаа юм. Манай улсын Засгийн газар нисэх онгоцны буудалтай болох гэж анх 247 сая ам.доллар зээлнэ гэж тооцож байсан бол 650 сая орчим ам.долларын зээлд уначихлаа. Энэ асуудлаар УИХ-ын гишүүн Б.Энх-Амгалан “Олон улсын жишгээр манай улсад барих гэж байгаа шиг нисэх буудал барихад хэчнээн төгрөгийн зардал гаргадаг юм бол. Төсөвт өртөг анх 247 сая ам.доллар байснаа гурав дахин нэмэгдэж орж ирж байгаад гайхаж байна. Энэ асуудлыг шалгах нь зүйтэй” гэсэн саналыг өнгөрсөн баасан гаригийн чуулганы нэгдсэн хуралдаан дээр гаргасан байдаг. Энэ асуудлаар Зам тээвэр, хөгжлийн сайд Ж.Бат-Эрдэнэ “Шинэ нисэх буудал барих төслийн бүтээн байгуулалтыг 2013 оны тавдугаар сараас эхэлсэн. Одоогоор зөрчил дутагдлыг арилгах тал дээр ажиллаж байна. Уг төсөлд жил бүр аудит шалгалт зохион байгуулж ирсэн. Шинэ нисэх буудлыг барихдаа гоё буудалтай болно гэж бариагүй. 24 цагийн хугацаанд нислэгийн аюулгүй байдлыг хангасан буудал барих саналыг анх Японы талд тавьсан. Шинэ нисэх онгоцны буудал барих ТЭЗҮ өөрчлөгдсөөр ирсэн. Мөн төсөв нэмэгдэхэд 2006 оноос хойш ханшийн өсөлт, барилга байгууламжийн тоо шалтгаалсан. Засгийн газраас гаргах төсвийн хөрөнгө оруулалтыг нэмэлт зээлд шингээж өгсөн зэрэг нөлөөлсөн” гэлээ. Хуралдааны эцэст УИХ-ын гишүүн Б.Энх-Амгалан төсвийг гурав дахин нэмэгдүүлсэн асуудал яригдаж байгаад анхаарал хандуулж, эрсдэлийн аудит оруулах нь зүйтэй гэсэн байр суурь илэрхийлж байв. Түүнчлэн Монголын тал зээл авч барьж, зээлийг төлж байгаа атлаа менежментийг Японы талын 51, Монголын талын 49 хувийн эзэмшил бүхий хамтарсан хуулийн этгээд байгуулах асуудлыг нягтлахаар болсон юм. Ийнхүү Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудал ашиглалтад орохтой зэрэгцэн Японд төлөх зээлийн асуудал “босч” ирлээ. Нэг л өглөө сэрэхэд гэдэг шиг нэг л мэдэхэд Монголын Засгийн газар 650 сая ам.долларын өрөнд оржээ. Түүнээс гадна Хөшигийн хөндийн нисэх онгоцны буудлын 51 хувийг Японы тал эзэмшинэ. Харин Монголын тал 49 хувийг эзэмшиж, 30 жилийн дараа онгоцны буудал манайх болох юм. Иймэрхүү тохиролцоотойгоор бид нисэх онгоцны буудалтай болж байна даа.
Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин
