Л.ЭНХТУЯА
Ирэх лхагва гаригт Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслол Сүхбаатарын талбайд, Чингисийн хөшөөний өмнө болно. Монгол Улс ардчилсан сонгуулиар, төрийн тэргүүнээ сонгодог болсон цагаас хойш Ерөнхийлөгч анх удаа ард түмнийхээ өмнө тангаргаа өргөх гэж байна. Энэ тухай Төрийн ёслолын албаны дарга Ж.Сэрээжавтай ярилцлаа.
-Удахгүй болох гэж байгаа Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслол Сүхбаатарын талбайд болно. Ёслолын бэлтгэл ажил хэр өрнөж байна?
-Энэ жилийн хувьд Монгол Улсын төрийн тэргүүний тангараг өргөх ёслол олон сайхан онцлогтой болно. Юуны өмнө энэ жил Хүннү гүрэн байгуулагдаж, Монголд тулгарт төрт улс байгуулагдсаны 2222, Их Монгол Улс байгуулагдсаны 807 жилийг ойг Үндэсний их баяр наадамтайгаа хамтатган тэмдэглэх гэж байна.
Бид өмнө нь 80, 90 гаруйхан жилийн түүхтэй улс орон юм шиг баяр наадмаа хийдэг байсан. Жилээс жилд төрт ёс, тусгаар тогтнолынхоо түүхийг тодотгож баярладаг болж байна. Их Монгол Улс байгуулагдсаны 800 жилийн ой, цаашлаад Хүннү гүрний 2222 жил гэж өвөг дээдсийнхээ түүхийг тодруулан тэмдэглэж байгаа нь бидний бахархал, Монголын ард түмэн төрт ёсны хоёр мянга гаруй жилийн түүхтэй улс гэдгээ дэлхий нийтэд харуулах, хүүхэд залуучууддаа эх орон, түүхээрээ бахархах, эх оронч хүмүүжил олгох чухал үйл явдал юм. Энэ сайхан түүхт ойн жил Монгол Улсын Ерөнхийлөгч анх удаагаа ард түмэнтэйгээ хамт тангаргаа өргөх болж байгаа юм. Мөн долдугаар сарын 10-ны өдөр Төрийн далбааны баярын өдөр. Ийнхүү баяр наадмын өдөр ард олонтойгоо хамтдаа Ерөнхийлөгч маань тангарагаа өргөх гэж байна. Энэ үеэр ёслол хүндэтгэлийн олон сайхан арга хэмжээнүүд болно.
-Ерөнхийлөгч тангараг өргөхдөө өмсөх дээл, малгайн хэлбэр загвар, өнгө ямар байх вэ. Бэлгэдлийн тухайд тодруулаач?
-Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн дээл хувцас, малгай нь төрийн их хүндэтгэл, бэлгэдлийг агуулсан байдаг. Үе үеийн Ерөнхийлөгчийн хүндэтгэлийн хувцсыг монголдоо нэртэй урчууд урлаж байсан. Анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбатын тангараг өргөхдөө өмссөн хувцас төрийн түүхийн музейд байдаг. Төрийн ёслол, төрийн хүний хувцасны өнгө, загварын бэлгэдэл монголчуудын хувьд асар их агууламж утгатай, заншилтай. Үүнд сайн, сайхан, ариуны бэлгэдэл цагаан, мөнх тэнгэрийн хөх, дүрэлзэн бадамлах галын улаан, эрдэм ухааны шар өнгө байнга хадгалагдан ирсэн. Тэр л ёсоор Ерөнхийлөгчийн хүндэтгэлийн хувцасны өнгийг сонгосон. Ерөнхийлөгч яг ямар өнгө, загвартай дээл өмсөхийг одоо хэлчихвэл ёслол болох үеийн бас нэгэн сюрприз задарчихна. Та бүхэн ёслолын үед Ерөнхийлөгчийнхөө дээл малгай, хувцасны бэлгэдлийг харж өөр өөрийнхөөрөө дүгнэнэ биз. Тангараг өргөх ёслолын үед Төрийн есөн хөлт цагаан туг, төрийн тамга, Үндсэн хуулийн уг эхийн төрийн хүндэт харуул, төрийн ордны хамгаалалтын дор зална. Энэ үед хэвлэл мэдээллийнхэн маань төрийн бахархалт өвүүдийн зургийг авч олны хүртээл болгох боломжтой болно. Мөн төрийн далбааны дэргэд ам дөрвөлжин цагаан эсгий дэвссэн байна.
-Таны хэлж байгаагаас Ерөнхийлөгчийн хүндэтгэлийн дээл хувцас Хүннү гүрний үеийн загвартай байх болов уу гэж таамаглаж байна. Ямар урчууд загварыг нь гаргасан, урласан бэ?
-Одоо чинь баяр наадам болох гээд хэн хүнгүй уран гартнуудыг тойглож байгаа. Төрийн хүндэтгэлийн дээл хувцсыг урладаг урчуудын нэрийг одоо зарлачихвал хүмүүс шаваад ажлыг нь хийлгэхгүй байх. Тэгэхээр тэдний нэрийг дараа хэлэх нь зүйтэй болов уу.
-Тангараг өргөх ёслолыг иргэд гэртээ, ажлаа хийж байхдаа үзэх боломжоор хангах талаар та бүхэн хэр анхаарал тавьсан бэ?
-Гадаад, дотоодын хэвлэл мэдээллийн нийтдээ 200-гаад сурвалжлагч, зураглаач, зурагчид сурвалжлах хүсэлтээ ирүүлсэн. Хэвлэл мэдээллийн олон төлөөлөл сурвалжлах учир тэдэнд зориулсан гурваас дөрвөн цэгийг тусгайлан гаргаж байна. Ийм хүсэлтийг тэд их ирүүлж байна. Бид боломжтой бүх арга хэмжээг авч байгаа. Үндэсний их баяр наадам болж байгаатай холбогдуулан наадам үзэхээр ирсэн олон жуулчин ёслолыг үзэж сонирхоно. Цахим мэдээлэл хөгжсөн өнөө цагт энэ жуулчид өөр өөрсдийнхөө сувгаар мэдээллээ тараана гээд бодохоор энэ ёслол Монголын төрт ёсыг сурталчлах сайхан боломж болно.
-Гадаадын зочид, төлөөлөгчид хэр олон ирэх бол?
-Бид 50 гаруй орнуудад оролцох урилга хүргүүлсэн. Хугацаа тун шахуу байна. Одоогоор оролцох төлөөлөгчдийн тоо эцэслэн гараагүй байгаа. Улаанбаатарт суугаа дипломат төлөөлөгчийн газрууд болон Бээжин, Моска зэрэг улсуудад Монголыг хавсран сууж байгаа Элчин сайдууд ирнэ.
-Тангараг өргөх ажиллагааны дэг жаяг өөрчлөгдөж илүү нээлттэй болсон. Магадгүй АНУ-ын Ерөнхийлөгч Барак Обамагийн тангараг өргөх ёслол дээр төрийн дууллыг алдарт дуучин Бионсе дуулж байсантай адил сюрприз байгаа юу. Хүмүүс Төрийн соёрхолт дуучин Д.Болд төрийн дууллыг дуулна гэж таамаглаж байна?
-Манай урлаг соёлынхон төрийн дууллаа өөр өөрийн уран бүтээл туурвидаг төрөл жанраараа дуулсан байдаг. Тэр өдөр УИХ-ын хүндэтгэлийн чуулган хуралдана. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслол, хүндэтгэлийн чуулган нь төрийн хүндэтгэлийн ёслол. Тиймээс энэ өдөр Батлан хамгаалах яамны үлгэр жишээ үлээвэр найрал хөгжим гуулин хөгжмөөр төрийн дууллыг тоглоно.
-Ёслолын зардал хэдий хэмжээтэй болж байна?
-Өмнөх тангараг өргөх ёслолд зориулан цэргийн жагсаал, хүчит бөхийн барилдаан, хүндэтгэлийн тоглолт, хүлээн авалтыг зохион байгуулдаг байсан. Энэ удаагийн тангараг өргөх ёслол наадамтай хамт болж байгаа учир бөхийн барилдаан, хүндэтгэлийн тоглолт, хүлээн авалт, дайллага зэрэг арга хэмжээг хамтатган хийгээд, тодорхой хэмжээний зардлыг хэмнэж байна.
-Хөдөө орон нутгаас ирэх хүмүүсийн зардлын асуудал шийдэгдээгүй гэж байсан?
-Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бүх ард түмэнтэйгээ хамт тангаргаа өргөх шийдвэр гарсан. Тиймээс энэ ёслолд 21 аймаг, 333 сум бүрийн төлөөлөл болох 400 орчим иргэдийг урьж ирүүлнэ. Монгол Улсын дөрвөн зүг, найман зовхист ажиллаж, амьдарч байгаа олны төлөөлөл ирнэ гэдгээрээ онцлог юм. Бүх ард түмэнтэйгээ гэж шийдвэрлэчихээд зөвхөн Улаанбаатар хотын иргэдийг л оролцуулаад хийж болохгүй. Би дээр хэлсэн, тодорхой зардал хэмнэж байгаа гэж. Нэг талдаа хэмнэлт гарч байгаа ч нөгөө талаасаа шинэ хуулийн дагуу ёслолыг хийх учир нэмэлт зардлууд гарна. УИХ-ын хүндэтгэлийн чуулганы хуралдааныг Чингисийн хөшөөний өмнө хийхтэй холбогдуулан тайз засалт, техник тоног төхөөрөмжийг суурилуулах гэх мэт. Хөдөө орон нутгаас ирэх төлөөлөгчдөд зориулж зардал гарна. Зардлын асуудлыг шийдэж байгаа.
-Энэ үеэр хадгаламж, зээлийн хоршооны хохирогчид жагсаал зохион байгуулна гэсэн мэдээлэл байна. Та бүхэнд албан ёсоор мэдэгдсэн зүйл байгаа юу?
-Албан ёсоор жагсаал цуглаан зохион байгуулах тухай мэдээлэл байхгүй байна. Үндэсний их баяр наадам бол Монгол түмний баяр цэнгэл. Үүнээс гадна монголчууд та бид Төрийн тэргүүнээ сонгох сонголтоо хийсэн. Энэ сонголтоор олны итгэлийг хүлээсэн Ерөнхийлөгч маань тангаргаа өргөх гэж байна. Улс төрийн сонгуулийн кампанит ажил, улстөржилт бол нэг асуудал. Иргэд үзэл бодол, намын гишүүнчлэлийнхээ хувьд ямар ч байж болно. Нэгэнт олонхоороо шийдвэр гаргасны дараа бид нэгдэх ёстой. Энэ сонголтдоо, төрдөө хүндэтгэлтэй хандах учиртай болов уу гэж бодож байна. Бид эх орон, төрт ёс, ирээдүйгээ бодолцож намаараа талцах хэрэггүй биз ээ. Монголчууд бид чинь эрт дээр цагийнхаа түүхээс өнөөдрийг хүртэл төрдөө хүндэтгэлтэй хандаж ирсэн. Тиймээс төрийн тэргүүний тангараг өргөх энэ чухал үйл явдалтай зэрэгцэн жагсаал цуглаан зохион байгуулахгүй гэдэгт итгэлтэй байна. Энэ завшааныг ашиглан наадамчин зон олондоо баяр наадмын мэнд дэвшүүлье.
