Д.МЯГМАР
Нийслэлийн Татварын газрын Татвар хураалтын хэлтсийн улсын ахлах байцаагч Д.Алтанцэцэгтэй цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд зааснаар иргэд хэчнээн төрлийн татварын хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдэлдэг юм бол?
-Хуульд зааснаар иргэд нийт 15 төрлийн чөлөөлөлт, таван төрлийн хөнгөлөлт эдэлдэг. Сүүлийн жилүүдэд хувь хүн өөрийн болон банк, санхүүгийн байгууллагаас авсан зээлийн хөрөнгөөр амьдран суух зориулалтаар анх удаа хувьдаа барилга барих, эсхүл худалдан авахад зарцуулсан 30 сая төгрөгөөс дээшгүй хэмжээний хөрөнгөтэй тэнцэх орлогын чөлөөлөлт эдэлдэг. Албан татвар төлөгчийн төрсөн буюу үрчилсэн хүүхэд гадаад, дотоодын их, дээд болон мэргэжлийн боловсролын сургууль, коллежид элсэн суралцаж байгаа бол түүний сургалтад төлсөн, баримтаар нотлогдож байгаа төлбөрийн хэмжээгээр албан татварын хөнгөлөлтийг эдлэх нь эрс ихэссэн
-Хэдэн иргэн хэчнээн төгрөгийн хөнгөлөлт, чөлөөлөлтийг эдэлснийг тодорхой хэлж болох уу?
-Дээрх хөнгөлөлт, чөлөөлөлтийг эдлэхдээ төлсөн татвараасаа буцаан авдгаараа онцлогтой. Энэ ажлыг нийслэлийн хэмжээнд 2007 оноос хойш зохион байгуулж байгаа. Иргэдийн буцаан авах мөнгөн дүн жил ирэх тутам өсөн нэмэгдэж байна. Тухайлбал, өнгөрсөн жил нийслэлийн хэмжээнд 16662 иргэн 9.8 тэрбум төгрөгийн буцаан олголт авч байсан. Энэ жил 19123 иргэн 12.2 тэрбум төгрөгийн буцаан олголт авахаар харъяа дүүргүүддээ тайлан, материалаа ирүүлсэн байна
-Иргэдийн буцаан олголтын мөнгийг нь ямар зарчмаар олгодог юм бэ?
-Хуульд заасны дагуу иргэд жил бүрийн хоёрдугаар сарын 15-ны дотор орлогоо тайлагнаж, татвараа төлсөн байх ёстой. Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хууль болон бусад хууль тогтоомж, журам, зааврын дагуу дүүрэг бүр иргэдийн тайлан авч дуусмагц, хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх иргэдийн жагсаалтыг, журмын дагуу үндсэн материалуудын хамт нийслэлийн Татварын газарт ирүүлнэ. Нийслэл бүх материалыг дахин нягтлан шалгадаг. Нийслэлийн санхүү, төрийн сангийн хэлтэст жагсаалтыг явуулж, тэндээс банкуудтай мэдээлэл солилцсоны дараа иргэдийн дансанд мөнгийг шилжүүлдэг юм.
-Нийслэлд иргэдийн материал шалгах үед голчлон юунаас болж зөрчил гардаг, иргэд юуг анхаарах ёстой бол?
-Тайлан авахаас өмнө татварын албанаас хуулийн талаар болон иргэдийн бүрдүүлэх материалын талаар олонтаа мэдээлдэг. Гарын авлага тараадаг. Гэхдээ л зөрчил гарсаар байгаа нь иргэдийн хайнга болгоомжгүй байдал, татвар төлөгчийн үүргээ дутуу дулимаг биелүүлдгээс шалтгаалдаг байх. Тухайлбал, иргэд харилцах дансаа буруу бичиж өгдөг, өөр хүний нэр дээрх данс өгдөг, өөрийн олсон орлого, орон сууц худалдан авсан эх үүсвэрээ яаж, ямар орлогоос бүрдүүлсэн, түүнээсээ татвар төлсөн эсэхээ нотолж чаддаггүй зөрчил нэлээд гардаг.
-Энэ жил татварын буцаан олгох мөнгө шилжихгүй байна гэж иргэд яриад байна. Хэзээ энэ мөнгийг олгож дуусах вэ?
-Өмнө нь тавдугаар сараас мөнгийг нь олгож эхэлдэг байсан. Харин энэ жилээс нийслэлийн Татварын албанаас иргэддээ шуурхай үйлчлэх, иргэд тайлангаа хуулийн хугацаа эхэлмэгц өгч эхэлдэг болгох, үүний дүнд буцаан олголтоо хурдан авдаг болгохоор шаргуу ажиллаж байна. Иргэдийн эхний ээлжийн жагсаалтаар явсан 6592 иргэний 4.8 тэрбум төгрөг дансанд нь шилжиж орсон. Мөн хоёрдугаар жагсаалтаар 10835 иргэний 5.6 тэрбум төгрөгийг олгуулахаар нийслэлийн Санхүү төрийн сангийн хэлтэс рүү шилжүүлээд байна. Гуравдугаар ээлжийн материалыг шалгах ажил дуусч байна. Энэ жилийн хувьд тавдугаар сар дуусахад буцаан олголтын мөнгө шилжиж орох бололцоотой гэсэн үг.
-Иргэдэд анхааруулах зүйл танд байна уу?
-Сүүлийн жилүүдэд зарим хүн зөвхөн хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэхийн тулд тайлангаа өгдөг гэсэн буруу ойлголттой байх шиг. Ямар нэг хэлбэрээр орлого олсон л бол татварын албандаа тайлангаа өгч, иргэний орлогын дэвтэртээ тэмдэглүүлж хэвшээрэй. Зөвхөн цалин хөлсний орлого олж байсан ч гэсэн тэр орлогоо цэнхэр дэвтэртээ бичүүл. Яагаад гэвэл таны татвар төлөгчийн үүргээ биелүүлж бун баталгаа нь иргэний орлогын дэвтэр юм.
