Ч.ҮЛ-ОЛДОХ 
Улс төр судлаач Л.Эрдэнэтуултай ярилцлаа.
-МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр шоронд хоригдоод нэг жил өнгөрлөө. Энэ үйл явдлыг Монголд улс төрийн хэлмэгдүүлэлт байна, тэр бүү хэл улс төрийн хоригдолтой боллоо хэмээн олон нийтийн зүгээс хэлдэг, эрдэмтэн судлаачид тэгж дүгнэдэг. Энэ талаар та ямар байр суурьтай байна?
-Н.Энхбаярыг зэрлэгээр баривчилснаас хойш нэг жил өнгөрлөө. Энэ үйл явц Монголын улс төрийн нэн шинэ түүхэнд том хар толбо үлдсэн. Бүтэн жил тойрон үргэлжиж буй үйл явдлаас юу харагдаж байна гэвэл нэгдүгээрт, гарцаагүй хилс хэрэг, хэлмэгдүүлэлт байсан. Тэр нь Н.Энхбаяр гэдэг улс төрчийг, төрийн зүтгэлтнийг Монголын улстөрөөс биеэр нь зайлуулах зохион байгуулалттай , магадгүй гаднын гар хөл, ашиг сонирхол оролцсон өргөн далайцтай хуйвалдаан байсан нь тодорхой харагдлаа. С.Нарангэрэл докторын илтгэлээс үзэхэд гарцаагүй олон улсын хэм, хэмжээг зөрчсөн ямар ч нотолгоо, баримтгүй, өөрөөр хэлбэл зохиомол хэрэг байсан нь харагдлаа. Улс төрийн хувьд би түрүүнд хэлсэн монголоо гэсэн сэтгэл, Монголын төлөө зүтгэж байсан өндөр хэмжээний улс төрийн зүтгэлтнийг зайлуулах операци зөвхөн нэг жилийн өмнө эхэлсэн юм биш. Судлаачийн нүдээр харахад, Н.Энхбаяр гэдэг хүнийг улс төрөөс зайлуулах, болохгүй бол биеэр нь зайлуулах, устгах үйл ажиллагаа яваад байна уу гэсэн бодол төрсөн.
-Ямар баримт, үндэслэлүүд байна?
-Миний сая хэлсэн зүйлүүд гурван баримтаар нотлоглогдож байна гэж үзэж байгаа.
Тухайлбал, жилийн өмнөх зэрлэг баривчилгаа мөсөн уулын дөнгөж орой нь байсан. Үйл явдал хаанаас эхэлсэн бэ гэвэл, 2007 оны нэгдүгээр сард тухайн үед Ерөнхийлөгчийн албыг хашиж байсан Н.Энхбаяр ашигт малтмалын салбар, цаашилбал стратегийн ордуудыг ард түмэнд хэрхэн ашигтайгаар ашиглах вэ гэдэгт өөрийн байр сууриа илэрхийлсэн.
Тэр байр суурь нь тодорхой байсан. Ашигт малтмалын баялаг бол 100 хувь ард түмний өмч мөн, харин гадаадын түншүүдийн оролцоо байгаа тохиолдолд 51-ээс доошгүй хувь нь Монголын талын мэдэлд байна гэсэн суурь зарчмыг баримтлах ёстой гэдгийг тунхаглан илэрхийлсэн. Тэр үед Оюутолгой гэрээ батлагдаагүй, Тавантолгойн ордын асуудал шийдэгдээгүй байсан. Энэ асуудалд гадаадын бизнесүүдийн эрх ашиг хөндөгдсөн, дотооддоо ч гаднынхны гар хөл болсон тодорхой улстөрчдийн байр суурьт нөлөөлсөн. Өөрөөр хэлбэл, Н.Энхбаярыг тэдгээр асуудалд бул хар чулуу болоод байна гэж үзсэн, тийм ойлголт төрсний улмаас цаашид ямар үйл явдал өрнөсөн бэ гэвэл түүнийг улс төрөөс зайлуулах, эрх мэдлээс зайлуулах операци явагдсан. Энэ Н.Энхбаярыг зайлуулах нэгдүгээр үйл явц бөгөөд 2009 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар нотлогдсон. 2009 оны Төрийн тэргүүний сонгуулиар Н.Энхбаяр дарга ч өөрөө хэлдэг, олон ч хүн гэрчилж нотолдог тэр үеийн өөрийнх нь намын зарим улс төр-бизнесийн бүлэглэлүүд АН-тай далд хуйвалдаанд орж, түүнийг дахин Ерөнхийлөгчөөр сонгуулахгүй байх талаас ажилласан. Луйварч орсон, эсрэг ч ажилласан, энэ бол баталгаа, нотолгоотой зүйл. Ингээд Н.Энхбаярыг эрх мэдлээс зайлуулчихлаа. Тэр нөхөр Н.Багабанди гэж ном тэрлээд суух болов уу гэж хүлээтэл тэр хүн улстөрийн идэвхтэй үйл ажиллагаагаа хумиагүй. Харин ч хурцлагдаж, Оюутолгойн гэрээний үнэнийг илчилж, долдугаар сарын 1-ний баримтуудыг дэлгэсэн. Монгол Улсын XX зууны түүхтэй салшгүй холбоотой Монгол Ардын Хувьсгалт нам гэдэг нэр, түүний цаадах улс орны 70-80 жилийн түүхийг хэрэггүй гэж хогийн сав руу шидсэн үйл явцыг эсэргүүцэж, түүнийг нь олон мянган иргэд, намын гишүүд дэмжиж намаа сэргээн байгуулж олон нийтийн дэмжлэгийг хүлээсэн нь хуйвалдагч этгээдүүд, гадаад, дотоодын гар хөл бологчдод болгоомжлол төрүүлсэн. Шинээр сэргээн байгуулсан МАХН жинтэй улс төрийн хүчин болно гэдэг нь тэр үеэс эхлэн мэдрэгдэж эхэлсэн учраас яаруу, сандруу зохиомол хэрэг үүсгэсэн. Н.Энхбаярын амыг таглах өөр арга олдоогүй учраас зохиомол хэрэг үүсгэж цагдан хорьсон. Энэ бол Н.Энхбаярыг зайлуулах үйл явцын хоёрдугаар үе шат. Энэ ажил жилийн өмнөөс эхэлсэн.
-Одоо өрнөж буй үйл явдлыг түүнийг улс төрөөс зайлуулах гуравдугаар үе шат гэж хэлж байна уу?
-Нэгэнт даргыг нь бариад хорьчихсон юм чинь нам нь ч суларна, өөрийг нь ч гэсэн дарж авлаа гэдгийг эсрэг тал тооцоолсон байх. Гэтэл Н.Энхбаяр тэмцэгч хүний хувьд өөрийн амь насаар дэнчин тавьж хуурай өлсгөлөн зарласан. Хэрэв тэр тухайн үед өлсгөлөн зарлаж өөрийн эрхийн төлөө тэмцээгүй бол түүнийг тэр чигээр нь батлан даалтад гаргалгүйгээр хаалттай шүүх хурал хийж олон жилээр шоронд хорих байсан. Үүнийг өмгөөлөгч нар нь хэлдэг, С.Нарангэрэл хууль баримт нотолгоотой гарган тавьж, тэр тухай ном хүртэл гаргасан. Энэ бүхний эцэст хэлэхэд, ард түмэн үйл явцыг дор бүрдээ тунгааж, үнэн мөнийг ялгах тусмаа цочирдож, олон улсын анхаарал ч Монгол руу хандаад ирэхээр дуртай дургүй батлан даалтад гаргасан. Тухайн үед УИХ-ын сонгууль давхцаж байсан. Н.Энхбаяр батлан даалтад гарснаар шууд намаа удирдан сонгуулийн кампанит ажилд оролцсоноор МАХН-МҮАН-ын “Шударга ёс” эвсэл амжилтад хүрч, УИХ-д 11 суудалтай болж бүлэг байгуулсан. Тэгэхээр хуйвалдагч бүлэглэл Н.Энхбаярыг шоронд хийгээжд ч нэмэр багатай, улс төрийн идэвхи нь сулрахгүй юм байна, массын дотор ихээхэн нэр хүндтэйгээр барахгүй өндөр рейтингтэй, гарцаагүй лидер гэдгийг нь олж харсан учраас өнөөдөр хүртэл үргэлжиж буй гуравдугаар шатны операци буюу Н.Энхбаярыг биечлэн устгах, ямар нэгэн байдлаар амь насыг нь хөнөөх гэсэн үйл явц үргэлжиж байна гэсэн сэжиг таамаг төрж байна.
-Хэдийгээр сэжиг, таамаг ч гэлээ заавал ямар нэгэн үндэслэл, нотолгоо байдаг шүү дээ. Тэр нь юу байна?
-Илхэн байна шүү дээ, баримт нотолгоо нь. Тухайлбал, Н.Энхбаярын эрүүл мэндийн асуудалд асар хойрго хандаж байгаа. Эмнэлгийн комисс, мэргэжлийн эмч нарын дүгнэлт гарч, зайлшгүй гадаадад эмчлүүлэх шаардлагатай, монголд шинжилгээг эсийн төвшинд хүртэл хийх боломжгүй гэсэн хэд хэдэн дүгнэлт гарчихаад байхад өнөө хүртэл шийдвэр гаргахгүй, улайм цайм ашиг сонирхлын зөрчлөөр хандаж байна. Нөгөөтэйгүүр, хоёрдугаар эмнэлгээс шилжин хэвтэхэд нь хорих эмнэлгийн даргыг яаруу, сандруу өөрчилсөн. Ердөө 24 цагийн дотор шүү. Өөрчлөх, өөрчлөхдөө одоогийн Цагдаагийн ерөнхий газрын дарга, Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн дотны найз Билэгтийн их ойрын хүрээллийн хүнийг хорихын нэгдсэн эмнэлгийн даргаар тавьсан. Энэ нууц зүйл биш, факт удахгүй дэлгэгдэнэ. Н.Энхбаярын эмчлүүлэх эрхийг хааж байгаагийн цаад утга нь хуйвалдагчид түүнийг шуудхан үхээд өгөөсэй гэсэн хүсч байгаагийн илрэл. Нэр хүнд, нөлөөллийг нь дарж чадахгүй учраас одоо амь насанд нь хүрэх, амь нас, эрүүл мэндэд нь эрсдэлтэй нөхцлийг бүрдүүлэх нь тэдний эцсийн арга болоод байна. ийм л операци яваад байна. Тэгэхээр энэ үйл явц маш өргөн далайцтай, цаанаа том захиалгатай, гадаад, дотоодын олигархиудын оролцоотой улс төрийн хуйвалдаан, хэлмэгдүүлэлт юм. Тэр нь гарцаагүй бүх талаас, хууль зүйн үүднээс ч, нийгэм судлалын үүднээс ч нотлогдоод байна шүү дээ.
