Д.БОЛОР

Ерөнхий сайд Н.Алтанхуяг хагас сарын өмнө нь Дорноговь аймагт ажилласан билээ. Тэрээр “Дорнын говьд хөгжил ойрхон байна. Монголын хөгжлийн түүчээ нь Дорноговийн Сайшанд, Замын-Үүд болж магад­гүй. Яагаад гэвэл аймгийн удирдлагууд нь сэтгэл, зүтгэлтэй залуус юм” хэмээн онцолсон юм. Дорноговь аймгийн Засаг дарга П.Ганхуягтай аймаг орон нутгийн хөгжил, бүтээн байгуулалтын та­лаар ярилцлаа.

-Танай аймаг энэ оныг аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх жил болгосон гэсэн. Энэ чиглэлд ямар ажил хийж байна?

-”Дорноговьд тавтай морилоорой” гэсэн уриа­тай аялал жуулчлалын жил болгож зарласан. Жуул­чид Хамарын хийд, Хан Баянзүрх, Энергийн төв рүү олноор ирж бай­на. Ирж байгаа жуулчдад үйлчилгээ үзүүлж, түүнээс орлого хүртэх боломжийг бүрдүүлэх үүднээс бид энэ жилээс нэлээд ажил хийж байна. Дорноговь аймаг 14 сумаасаа түүхийн болон байгалийн есөн гайхамш­гаа тодруулсан. Сумд руу аяллын маршрут хийх ая­лал жуулчлал хөгжүүлэх томоохон хөтөлбөр боловс­руулж байна.

-Сайншандад аж үйлд­вэрийн парк байгуулах талаар олон жил ярилаа. Энэ ажил ямар шатандаа байна?

-Энэ талаар судалгаа хийж дууссан. Америкийн “Бектел” компани ажиллаж байгаа. Үйлдвэр барих 3512 га газрыг аймаг гаргаж өгсөн. “Сайн­шандын аж үйлдвэрийн цогцолбор”  улсын ком­пани бай­гуулагдсан. Тэд энэ жил багагүй хөрөнгө гаргаж, хөрсний болон нарийвчилсан су­далгаа хийж байна. Ондоо багтаад олон улсын гүй­цэтгэгчийг сонгох тендер зарлана.

-Олон үйлдвэр бай­гуулахаар төлөвлөжээ. Тэр дотроо цементийн үйлдвэрийг танай аймагт байгуулна гэсэн.  Тэгэхээр Дэд бүтэц, эрчим хүчний асуудал хурцаар тавигдаж таарна?

-Дорноговь аймаг тө­вийн эрчим хүчтэй хол­богдсон 110 мВт-ын шу­гамтай. Үйлдвэрүүд ашиг­лалтад орохоор энэ шугам хүрэлцэхгүй болно. Дээ­рээс нь дулааны томоохон станц хэрэгтэй болж бай­гаа. Орон сууц, барилга байгууламж нэмэгдэхэд энэ нь хаанаа ч хүрэл­цэхгүй. Тиймээс орон ну­таг концессоор 200 мВт-ын станц барья гэж са­наачилга гаргаад судалгаа хийж дууссан. Энэ асуудлаа Засгийн га­зарт тавих санаатай бай­гаа. Орон нутагтаа 200 мВт-ын станц барьчихвал бид хоёр талын тэжээлтэй болно. Үйлдвэр барихад гурваас доошгүй тэжээл шаардлагатай. Үйлдвэ­рийн цогцолбор баригдаад эхлэхээр нүүрсийг кокс­жуулна гэж байгаа. Кокс­жуулахад их хэмжээний хий гардаг. Тэр байгалийн хийгээр станц барихаар төлөвлөсөн. Ийм гурван эх үүсвэрийг ашиглана. Дөрөв дэх нь сэргээгдэх эрчим хүч байх болов уу гэсэн бодолтой байна.

-Сайншанд хотын ерөн­хий төлөвлөгөөнд тус­гагдсан онцлог зүйл нь юу вэ?

-Сайншандын ерөн­хий төлөвлөгөөг Азийн хөгжлийн банкны бу­цалт­гүй тусламжаар боловс­руу­лаад дуусч байна. Хоёрдугаарт Аршанд, Энгэршанд хоёр тус тусдаа дэд бүтэцтэй байсныг нэгтгэнэ. Хоёрдугаарт, “Шинэ Сайншанд-2” нэр­тэй баруун тийшээ тэлж байгаа хорооллыг дэд бү­тэцтэй болгоно. Гурав­дугаарт, ирээдүйд бий болох эко таун, Сайн­шандын аж үйлдвэрийн цогцолбор байгуулахтай холбогдсон орон сууцны томоохон хорооллууд барина. Үүнийг бид аймгийн төвөөс баруун хойш “Найрамдал” тосгонд барихаар судалгаа хийгээд явж байна.

-Хямд үнэтэй орон сууцаар иргэдийг хангахын тулд газрыг нь үнэгүй олгож байгаа гэсэн. Ерөнхий сайд үүнийг ихээхэн дэмжиж байсан. Хэзээнээс энэ ажлыг эхлүүлсэн бэ?

-Дорноговь аймагт гурван жилийн өмнө иргэдийг орон сууцжуулах төсөл боловсруулж хэ­рэгжүүлж эхэлсэн. Одоо­гийн байдлаар 200 гаруй айлын орон сууц ашиг­лалтад орсон. Орон сууц­ны төслийг хийхдээ хоёр зорилго тавьсан. Нэг талаас аймгийн ард иргэ­дийг хямд орон сууцтай болгоё. Нөгөө талаас бие даагаад үйл ажиллагаа явуулахад бэрхшээлтэй байгаа барилгын компа­ниу­даа нийлүүлээд консорциум болгоё гэсэн. Газрыг нь аймгаасаа гаргаж дэд бүтцийг нь татаж өгсөн. Орон сууцны ам метрийг 400 мянган төгрөгөөр бариулсан. Нэг өрөө байр 18 сая, хоёр өрөө нь 22 сая төгрөг болж байгаа юм. Манай аймагт орон сууцны зах зээлийн үнэ ам метр нь 800 мянга байдаг. Төсөл хэрэгж­сэ­нээр хоёр дахин хямдрах боломжтой болсон. Айм­гийн төвөөс гадагшаа 3-4 км-т газар үнэгүй олгож, замыг нь татаж, дэд бүт­цийг нь бүрдүүлж байгаа.

-Орон нутагт төсвийн эрх мэдэл шилжлээ. Танай аймаг хэрхэн ажиллахаар төлөвлөж байна?

-Энэ жил улсын төсвөөс манай аймагт 11 тэрбум төгрөг олгосон. Энэ мөнгөний талаас илүү ху­вийг сумд руугаа шилжүү­лээд байна. Хамгийн их буюу тэрбум төгрөгийг ч зарим сумын данс руу шилжүүллээ. Уг мөнгийг сумын ИТХ иргэдийн оролцоотойгоор зарцуулах чиглэлийг бид өгсөн. Өөрөөр хэлбэл, “Та бүгд хамгийн ойрхон хэрэг­цээтэй төсөл хөтөлбөрт ашигла” гэсэн. 300 сая төгрөг нэг суманд хуваа­рилахад маш их мөнгө. Гэхдээ тэнд нэг томоохон бүтээн байгуулалт хийе гэвэл хаанаа ч хүрэхгүй. Тиймээс хоёр сумыг бүсч­лээд хөрөнгө оруулалтыг нь нэгтгэж энэ жил нэ­гэнд нь бүтээн байгуулалт хийсэн бол ирэх онд нөгөөд нь хийх жишгээр явбал зүгээр. Өмнө нь бид нэг эмнэлгийн дээвэр засах хэрэгтэй болоход харьяа яамаар нь асуудлаа оруулж шийдүүлдэг байлаа. Манай аймаг бүх сумаа ирэх дөрвөн жилд бохир цэвэр усны шугамд холбох төлөвлөгөөтэй байна. Бохир усны системийг 300-400 саяд хийчих ажил биш. Ээлж дараатайгаар хийж, энэ хугацаанд шийдвэрлэх асуудал гарвал дээд шат­ны байгууллагад хандах бодолтой байгаа.

-Иргэд өөрсдөө оролцож төсвөө захиран зарцуулна гэдгийг хэр ойлгож байгаа бол?

-Орон нутагт Улаан­баатарт явж байгаагаас дутуугүй шүү. Нийслэлд хороо, дүүргийн Засаг дарга хурал зарлахад иргэд хэр очдог юм бол. Хөдөө орон нутагт багийн хуралтай гээд зарлавал дор хаяж гэрээсээ нэг хүн явуулдаг. Гэхдээ хүндрэл бас бий. Мал төллөж буй хаврын улиралд хүн цуг­луулах хэцүү. Тиймээс бид ямар ажил хийвэл үр дүнтэй байх вэ гэдгийг судалж байна.

-Энэ хавар аймгийн хэмжээнд бүтээн байгуу­лалтын ямар ажил өр­нүүлэхээр төлөвлөв?

-Аймгийн хэмжээнд маш олон ажил эхлүү­лэхээр төлөвлөсөн. Эхний ээлжинд босоо тэнхлэгтэй авто замын ажил хийнэ. Чойроос явж буй авто­замыг барьж дуусгана. Замын-Үүдийн зам ший­дэгдэхгүй маш удсан. 2003 оноос хойш Азийн хөгжлийн банкны төслөөр явж байгаа ч олигтой үр дүнд хүрэхгүй байхаар нь орон нутаг өөрсдөө хийе гэсэн санал тавьсан. Бид Концессын хуулиар хийх боломж олгохыг хүссэн юм. Энэ нь тухайн ком­панийнхантай тохирол­цоод өөрсдийнх нь хөрөн­гөөр хийлгээд ашиглалтад оронгуут төр мөнгөөрөө худалдаж авах. Эсвэл ашиглалтад орсных нь дараа тухайн компани үйл ажиллагаагаа явуу­лаад өөрсдийн гаргасан хөрөн­гөө 15 жилийн хугацаанд олж аваад улсад буцааж өгөх. Ингэхдээ тодорхой заасан стан­дар­тын шаард­лага хангасан байх ёстой байдаг юм. Гэтэл Азийн хөгжлийн банкныхан “Олон жил явсан төслөө нэг мөр дуусгамаар байна. Бид энэ ондоо багтаагаад дуусгана” гэсэн. Үүнээс гадна орон нутгийн чанартай хэд хэдэн авто зам тавихаар төлөвлөөд байна.