Ц.Баяр
Хөргөгчтэй ижил төхөөрөмжөөр гэрээ халааж болно
Газрын гүний дэвшилтэт технологи танилцуулах өдөрлөг “Монгол түлш” компанийн загварын байранд өнгөрсөн баасан гаригт болов. Тус компани газрын гүний дулаанаар хэрэглээний халуун ус, хөргөлт, халаалтыг шийдсэн байна. Газрын хөрсний 20-30 метр хүртэл гүнд нарны энерги хуримтлагдан, түүнээс доош магмын дулаанаас үүсэх, харьцангуй тогтмол дулааны энерги оршдог.Магмын дулаан нь халуун хайлмал цөмд цацраг идэвхт бодисын задралын үр дүнд үүсдэг аж. Газрын гүнд 50-150 метрийн доор эрчим хүчийг дулааны шахуургын тусламжтайгаар барилга байшинг халаах, хөргөх, хэрэглээний ус халаах, хатаалгын төхөөрөмж зэргийг ажиллуулах энэхүү технологийг Скандинавын орнууд, Казахстан улсад өргөн ашигладаг юм байна. Энэ шахуурга хөргөгчтэй ижил төхөөрөмж боловч үүрэг зориулалтын хувьд урвуу циклээр ажилладаг гэж тус компанийн инженер О.Мөнхбаатар танилцуулсан юм.
Дулаан гаргах чадвар нүүрснээс гурав дахин их
200 мкв газрын гадаргууг өдөрт найман цагийн турш 100 квт эрчим хүч шингээдэг. Энэ нь таван давхар орон сууцны нэг орцыг халаалт, халуун усаар хангахад хангалттай юм байна. Энэ технологийг анх суурилуулахад хөрөнгө оруулалт шаардлагатай.Гэхдээ ойролцоогоор арван жилийн дараа зардлаа нөхөж, газрын гүний дулааныг маш бага зардлаар ашиглах боломжтой талаар “Монгол түлш” компанийн инженерүүд танилцуулж байв. Жишээлбэл, нэг кг шингэрүүлсэн хий 2600 төгрөг, дулаан гаргах чадвар нь 12.5 квт буюу нэг квт-ын үнэ нь 208 төгрөг ажээ. Тэгвэл Улаанбаатар хотод уурын зуухаар халаахад нэг кг нүүрсний үнэ 120 төгрөг. Дулаан гаргах чадвар 4.06 квт буюу өртөгнь 24.6 төгрөг. Гэхдээ энэ зардалд галчийн цалин, нийгмийн даатгал, нүүрсний хаягдал тээвэрлэх зардал багтаагүй. Байгууллагад дунджаар нэг квт нь 138 төгрөг болно. Тус компани 2016 онд Хүүшийн аманд газрын гүний дулаан ашиглах, 1000 м кв хэмжээтэй барилгыг барьж эхэлжээ. “Монгол түлш” компанийн гүйцэтгэх захирал М.Уламбат нээлтийн үеэр хэлэхдээ “Утаатай тэмцэх зорилгоор эрх баригчид хатуу түлш буюу нүүрс хэрэглэж байгаа айлуудад цахилгаан халаагуур суурилуулж, шөнийн хэрэглээний үнийг тэглэсэн. Гэвч энэ нь утаатай тэмцэх зөв шийдэл биш.Гадаадад үйлдвэрлэсэн цахилгаан халаагуурыг олныг худалдан авснаар мөнгөний урсгал гадагшлах зэрэг сөрөг талтай. Хэрэв цахилгааны шөнийн тарифын хөнгөлөлт тодорхой хугацааны дараа хүчингүй болбол халаагууртай өрхүүд цахилгааны хэрэглээгээ төлж дийлэхгүй. Мөн байгалийн шатдаг хийг нүүрсний оронд ашиглах талаар ч ярьдаг. Иймээс газрын гүний насос байршуулснаар тухайн хэсэгт 50-80 жилийн хугацаанд төвлөрсөн шугам сүлжээ суурилсантай адил хөдөлшгүй үлдэнэ. Утааны бохирдлын 72 хувийг эзэлдэг гэр хороолол, найман хувийг эзэлдэг 206 ширхэг нам даралтат зуухны тоог багасгаж, утаатай бодитоор тэмцэх нэг шийдэл нь газрын гүний дулаан байх боломжтой” гэж хэлэв. Энэхүү шинэ технологийг танилцуулах загварын байрны нээлтэд Нэгдсэн Үндэсний байгууллагын суурин төлөөлөгч, Япон болон Германы олон улсын хамтын ажиллагааны нийгэмлэг, Дэлхийн банк, Азийн хөгжлийн банкны суурин төлөөлөгчид болоод Ногоон хөгжлийн хүрээлэнгээс төлөөлөл оролцов.
Эх сурвалж: "Зууны мэдээ" сонин
